عاشقان واقعی قهوه معمولاً به نوع مورد علاقهٔ خود وفادارند، اما گاهی تمایل دارند طعمهای دیگری را نیز امتحان کنند. با این حال، علاقهمندان حرفهای میدانند که یک دانهٔ قهوهٔ باکیفیت تنها به طعم مورد علاقهٔ آنها محدود نمیشود. این قهوههای نادر دقیقاً این موضوع را ثابت میکنند. اما چه چیزی یک قهوه را نادر میکند؟ و آیا نادر بودن آن لزوماً به معنای گران بودنش است؟ عوامل زیادی وجود دارند که تعیین میکنند یک دانهٔ قهوه کمیاب باشد یا نه. ممکن است گیاه آنقدر ظریف باشد که نتواند مقدار زیادی دانه تولید کند، یا در محیطی سختدسترس رشد کند. همچنین ممکن است محصولی تازه از یک روستر نخبه و برندهٔ جوایز باشد. در این مقاله سلام دنیا به معرفی 12 نوع قهوه کمیاب که حداقل یک بار باید امتحان کنید؛ پرداختیم. با ما همراه باشید.
12 نوع قهوه کمیاب که حداقل یک بار باید امتحان کنید
این عوامل میتوانند بر قیمت دانهها در حراجیها تأثیر بگذارند. بله، حراجیهایی برای دانههای قهوهٔ نادر برگزار میشود! اما فقط به این دلیل که یک محصول در حراجی با قیمت بالا فروخته میشود، به این معنا نیست که برای مصرفکنندگان قیمت بالایی داشته باشد. در ادامه، 12 نوع قهوهٔ نادر معرفی شده که اگر توان مالی دارید، حداقل یکبار باید آنها را امتحان کنید.
حتما بخوانید: روش بو دادن قهوه در خانه
1. قهوه سنت هلنا (St. Helena Coffee)
قهوهٔ سنت هلنا در قرن هجدهم به این جزیره وارد شد و بعدها در دوران تبعید ناپلئون، محبوبیت یافت. هرچند جزیره قابل دسترسی است، اما تنها میتوان با قایق به آن رسید، که همین امر به نادر بودن این قهوه میافزاید. صادرات این قهوه کار آسانی نیست. با این وجود، در قرن نوزدهم، قهوهٔ سنت هلنا برای مدت کوتاهی در پاریس و لندن نیز مصرف میشد. در سنت هلنا تنها یک نوع دانهٔ قهوه کشت میشود: عربیکا. این دانهٔ ظریف و دشوار برای پرورش است. نیازمند ارتفاع بالا و ترکیبی از شرایط ایدئال برای رشد است که نتیجهٔ آن دانهای میشود که فنجان قهوهای لذیذ تولید میکند.
دانهٔ عربیکا در سال 2019 بهطور رسمی بهعنوان یک گونهٔ در معرض خطر جهانی اعلام شد، اما این موضوع مانع محبوبیت آن نشده است؛ بهویژه دانهٔ قهوهٔ سنت هلنا که از بذر «Green Tipped Bourbon Coffee» بهدست میآید. تولید دانهٔ قهوه در سنت هلنا طی سالها افزایش و کاهش داشته است. اخیراً، تولید آن به لطف شرکت Solomon & Company افزایش یافته است؛ این شرکت دو مزرعه دارد که سالانه حدود 5 تن دانه تولید میکنند. طعم این قهوه به قدری متمایز است که کارخانهٔ سنت هلنا از آن برای تهیهٔ لیکور قهوهٔ «Midnight Mist» استفاده میکند.
پروفایل طعمی قهوهٔ سنت هلنا: میوهای و کمی اسیدی با نتهایی از گیلاس سیاه و شکلات.

2. قهوه کوپی لوواک (Kopi Luwak Coffee)
هیچ فهرستی از قهوههای نادر بدون اشاره به قهوهٔ «مدفوع گربه»، که با نام کوپی لوواک نیز شناخته میشود، کامل نیست. در قرن نوزدهم، استعمارگران هلندی مانع از برداشت قهوه توسط مردم محلی بالی شدند. کشاورزان بومی با ابتکار خود راهی برای دور زدن این محدودیتها پیدا کردند. آنها دریافتند که حیوانات «سیوت» یا همان لوواک در اندونزی، موجوداتی شبیه گربه، شبها بیرون میآیند و گیلاسهای قهوه (دانههای نارس) را میخورند. سیستم گوارشی این حیوانات گیلاسها را تخمیر کرده و دانههای قهوهٔ قابل استفاده تولید میکند. کشاورزان سپس این دانهها را جمع آوری کرده و قهوه تهیه میکردند.
حتما بخوانید: بهترین روش نگهداری قهوه در فریزر
امروزه جمعآوری قهوهٔ کوپی لوواک آسانتر شده است. کشاورزان برای برداشت دانهها، لوواکها را در مزرعهٔ خود در قفس نگه میدارند. با این حال، گروههای مدافع حقوق حیوانات میگویند که کشاورزان این حیوانات را در شرایط فاجعهآمیز نگه میدارند، از جمله قرار دادن آنها در قفسهای کوچک، تغذیهٔ اجباری و محروم کردن آنها از سبک زندگی طبیعی شبانهشان. قهوهٔ کوپی لوواک گرانقیمت است و میتواند تا 400 دلار برای 16 اونس هزینه داشته باشد. با توجه به پیشینهٔ جنجالی و بحثبرانگیز آن، نظرات متفاوتی دربارهٔ کیفیت طعم آن وجود دارد. ما توصیه میکنیم از مصرف این قهوهٔ نادر اجتناب کنید.

3. قهوه بلک آیوری (Black Ivory Coffee)
قهوهٔ بلک آیوری بهعنوان گرانترین قهوهٔ جهان شناخته شده است. مشابه کوپی لوواک، این قهوه نیز از مدفوع حیوانات به دست میآید — این بار از فیلها. اما دقیقاً چگونه میتوان قهوه را از مدفوع فیلها برداشت کرد؟ شاید جوک رایج این باشد که «با دقت فراوان»، اما قهوهٔ بلک آیوری با چالشهای حقوق حیوانات مشابه کوپی لوواک روبهرو نیست. بیش از 40 سال پیش، مالکان مزارع قهوه در تایلند متوجه شدند که فیلها محصولات دقیقاً پرورش یافتهٔ آنها را میخورند. برای مقابله با این مشکل، آنها تصمیم گرفتند فیلها را با دانههای قهوه تغذیه کنند و سپس آنها را از مدفوع فیلها جمعآوری نمایند. به این ترتیب، قهوهٔ بلک آیوری به وجود آمد. این کشاورزان بر رفتار انسانی با حیوانات و نگهداری آنها در زیستگاه طبیعیشان تمرکز داشتند.
برخی افراد ادعا میکنند که بلک آیوری برای سلامتی مفید است. با این حال، ما تنها یک مطالعه پیدا کردیم که نشان میداد قهوهٔ حاصل از مدفوع فیلها حاوی آنتیاکسیدانهای بالاتری است، اما سایر قهوهها نیز نتایج مشابهی داشتند. با قیمتی که شرکت بلک آیوری برای حدود 1/4 اونس این قهوه تا 130 دلار تعیین کرده است، راههای مقرونبهصرفهتری نیز برای دریافت آنتیاکسیدانها وجود دارد.

4. دانههای قهوه کونای هاوایی (Kona Coffee Beans)
تمام دانههای قهوهای که در منطقهٔ کونای هاوایی کشت میشوند، بهطور فنی زیر این دسته قرار میگیرند. با این حال، هنگام جستجوی بهترین قهوههای کونای، چند نکته مهم وجود دارد که باید بدانید. بسیاری از برندهایی که برچسب «Kona» دارند، در واقع مخلوطهایی هستند که تنها 10٪ از آنها کونای واقعی است. همیشه به دنبال بستههایی باشید که عبارت «100٪ Kona» را دارند، زیرا یافتن آنها دشوارتر است.
بیش از 500 مزرعه وجود دارد که بهعنوان تولیدکنندگان دانهٔ قهوه کونای معتبر شناخته میشوند. با این حال، چندین درجهبندی مختلف از این دانهها موجود است. برای درک این درجهها، باید انواع قهوه را بشناسید.
حتما بخوانید: انواع فنجان قهوه خوری و اندازه آن
- نوع I کیفیت متوسط تا بالا دارد و اغلب برای رستورانها و مصارف تجاری استفاده میشود.
- نوع II کمتر رایج است. دانهها به نوع II برچسب زده میشوند وقتی که از یک گیلاس تنها یک دانهٔ قهوه به دست میآید.
درجهبندی قهوهٔ کونای ابتدا بر اساس نوع و سپس کیفیت تعیین میشود. نوع I شامل Extra Fancy، Fancy، Kona #1 یا Prime است که به ترتیب از بالاترین به پایینترین درجه کیفیت مرتب شدهاند. نوع II تنها شامل دانههای «peaberry» است که ممکن است قویتر از نوع رایج باشند، اما لزوماً طعم بهتری ندارند. هنگام نوشیدن قهوهٔ واقعی کونای، انتظار طعمی خوشعطر و رست متوسط را داشته باشید.

5. قهوهٔ بلومانتین جواهر ابی جاماییکا (Jamaica Blue Mountain Coffee – JBM)
قهوهٔ جامائیکا به قرن هجدهم و دوران سلطنت لوئی پانزدهم فرانسه بازمیگردد. او گیاهان قهوه را به مستعمرهٔ فرانسوی مارتینیک فرستاد. چند سال بعد، فرماندار جامائیکا یکی از این گیاهان را بهعنوان هدیه دریافت کرد. این گیاه بهقدری مورد استقبال قرار گرفت که پس از آن محبوب شد. این قهوه در منطقهٔ Blue Mountain جامائیکا کشت میشود و بسیار مطلوب و گرانقیمت است. برندهای تقلبی زیادی وجود دارند که به دنبال سودجویی از این نام هستند.
اما چرا جامائیکا به جای مارتینیک برای این قهوه معروف است؟ در منطقهٔ Blue Mountain جامائیکا انواع دیگری از دانهها، مانند عربیکا نیز کشت میشوند. تنها قهوهٔ JBM نام خود را حفظ کرده و همین باعث میشود که نادر محسوب شود. علاوه بر اینکه تنها در منطقهای به وسعت 1.23 مایل مربع در جامائیکا کشت میشود، این قهوه گونهای منحصربهفرد است.
نام این کوهها از مه آبیرنگی گرفته شده که اغلب آنها را فرا میگیرد. این رطوبت دائمی باعث طعم غنیتر قهوه میشود، اما کشت دانههای JBM دشوار است. گیلاسها حدود 10 ماه برای رسیدن نیاز دارند، تقریباً دو برابر زمان دیگر گیاهان. به دلیل موقعیت دورافتاده، برداشت آنها نیز باید بهصورت دستی انجام شود. از آنجا که نسخههای تقلبی زیادی از این قهوهٔ نرم و خوشطعم وجود دارد، قهوهٔ JBM تحت نظارت دقیق قرار دارد و باید دارای مهر رسمی اصالت باشد تا از حقوق کشاورزان و مصرفکنندگان محافظت شود.

6. قهوهٔ گواتمالا بلا کارمونا (Guatemala Bella Carmona Coffee)
در آنتیگوا، درهای وجود دارد که توسط سه آتشفشان احاطه شده و خاکی غنی و حاصلخیز ایجاد میکند که در اقلیمی ایدهآل برای پرورش این قهوهٔ برجسته قرار دارد. قهوهٔ بلا کارمونا تحت محدودیتهای سختگیرانه توسط خانوادهٔ زلایا کشت میشود، خانوادهای که چهار نسل است به پرورش قهوه مشغول هستند. این قهوه نیز در ارتفاعات بسیار زیاد، تا 6000 فوت (حدود 1830 متر) بالاتر از سطح دریا، کشت میشود. پس از برداشت این دانه، فرآیندی دقیق به نام «روش شسته» (Washed Method) انجام میشود. در این روش، پالپ دانهها جدا میشود، دانهها شسته شده و سپس مستقیماً در معرض نور خورشید خشک میشوند.
خانوادهٔ زلایا متعهد به ترویج نیکوکاری و انتقال دانش خود هستند و به کشاورزان محلی که بلا کارمونا را پرورش میدهند، روشهای کشاورزی دوستدار محیط زیست را آموزش میدهند. کشاورزان همچنین میتوانند گیلاسهای خود را در آسیاب خانوادهٔ زلایا فرآوری کنند. در حالی که دانهٔ عربیکا رایجترین دانهٔ مزرعه است، بلا کارمونا همچنین دانهٔ قهوهٔ «peaberry» نیز تولید میکند. پروفایل طعمی این قهوه شامل نتهای شکلات، کارامل و پرتقال است.

7. قهوه Fazenda da Lagoa از برزیل
دانههای قهوه Fazenda da Lagoa تاریخی غنی دارند. «مانوئل فِرِیرا کارنیرو» یکی از بسیاری از مهاجران پرتغالی بود که به این منطقه از برزیل آمدند. خانهای که او ساخت، بعدها به محلی تبدیل شد که یکی از بزرگترین مزارع قهوه این منطقه در آن شکل گرفت و امروزه توسط یکی از نوادگان او، «ژواکیم پایوا»، مدیریت مشترک میشود.
حتما بخوانید: چگونه قهوه را خوش طعم کنیم
این دانهها با ترکیبی از سنت و نوآوری کشت میشوند. امروزه، مزرعه با بهکارگیری جدیدترین تکنیکها برای حفظ پایداری، روشهای سنتی کشاورزی که در طول دو قرن گذشته استفاده شده را ترکیب میکند. این شامل آبیاری با استفاده از بیش از 40 چشمه طبیعی و ایجاد یک اکوسیستم پویا برای حمایت و پرورش دانههاست. این سبک کشاورزی همچنین آینده مزرعه را محافظت میکند.
مدیریت Fazenda da Lagoa به ایجاد فرصت برای جامعه محلی نیز اهمیت زیادی میدهد. این شامل فراهم کردن شغل برای بیش از 20 خانواده، ارائه لباس کار و دسترسی به بیمه سلامت ملی است. مزرعه همچنین به متخصصان تازهکار قهوه امکان میدهد تا مهارتهای خود را رشد داده و در این زمینه تجربه کسب کنند.

8. قهوه Gesha (یا Geisha) از پاناما
این دانه قهوه دارای پسزمینهای پرچالش است. پس از برنده شدن جایزه «بهترین قهوه پاناما» در سال 2004، دوباره توجه جهان به آن جلب شد، اما به اشتباه با نام «Geisha» معرفی شد، در حالی که نام درست آن «Gesha» است. آیا برندگان جایزه در Hacienda La Esmeralda صرفاً یک اشتباه تایپی کردند؟ نه دقیقاً. دانههای قهوه Gesha پاناما به نام شهر «Gesha» در اتیوپی که زادگاه اصلی آن بود نامگذاری شدهاند. کاشفان بریتانیایی این گیاه را صادر کردند و در نهایت به پاناما آوردند، جایی که به خوبی رشد کرد و سایر کشورهای آمریکای مرکزی نیز آن را پذیرفتند. ده سال پس از برنده شدن دانه Hacienda La Esmeralda، یک گیاهشناس ارتباط بین Geisha و گونه اتیوپیایی آن را کشف کرد.
امروزه، بیشتر کشاورزان در آمریکای مرکزی، از جمله Hacienda La Esmeralda، همچنان این دانه را «Geisha» مینامند، در حالی که در سایر نقاط جهان، نام اصلی و دقیقتر آن یعنی «Gesha» استفاده میشود. با هر اسمی که باشد، گونه Gesha قهوهای منحصر به فرد است. برخلاف سایر قهوههای پاناما و آمریکای لاتین، این دانه طعمی گلگونه و لطیف دارد که شبیه بسیاری از قهوههای اتیوپیایی است. این طعم خاص باعث شد که Hacienda La Esmeralda در سال 2021 جایزه «World Brewers Cup» را کسب کند. این یکی از گرانترین دانهها است و قیمت آن برای هر پوند (دانه خام) تا 170 دلار هم رسیده است.

9. قهوه HR61
در ادامه فهرست ما، نوبت به HR61 میرسد، که اغلب به عنوان سومین قهوه گرانقیمت جهان شناخته میشود؛ این شهرت از یک حراج در سال 2013 ناشی شد که در آن هر پوند از این دانه به قیمت 134 دلار فروخته شد. چیزی که این دانه را جذاب میکند، منشاء ناشناخته آن است. در ابتدا با گونه Gesha اشتباه گرفته شد، اما بررسیهای ژنتیکی نشان داد که این گیاه نه با Gesha و نه با هیچ گونه شناختهشده دیگری مطابقت ندارد. با این حال، این موضوع مانع از آن نشد که تولیدکنندگان آن را به حراج ببرند، جایی که HR61 نمره شگفتانگیز 94 از 100 را کسب کرد، یعنی چهار امتیاز بالاتر از هر دانه Gesha دیگر در آن سال.
طعمی که ارائه میدهد چگونه است؟ این دانه که در مزرعه بسیار معتبر Hacienda El Roble کشت میشود، پروفایل طعمیای دارد که شبیه فهرستی از روغنهای ضروری است: اسطوخودوس، برگاموت و لیموترش. همچنین نتهایی از چای سیاه، سیب سبز و میوههای استوایی در آن به چشم میخورد. Hacienda El Roble سالهاست که در تلاش است استانداردهای قهوه کلمبیایی را تعریف کند. آنها محیطی بسیار کنترلشده ایجاد کردهاند که امکان پرورش این قهوه برنده جایزه را فراهم میکند. امروزه میتوان HR61 را با قیمت حدود 35 دلار به ازای هر پوند خریداری کرد. این قیمت فاصله زیادی با قیمت حراج 2013 دارد، اما نوشیدن این قهوه تجربهای واقعاً لذتبخش و ویژه است.

10. قهوه لیبریکا (Liberica Coffee)
این دانه قهوه که نخستین بار در لیبریا برداشت شد، امروزه در جنوبشرق آسیا بهطور گسترده کشت میشود. لیبریکا یکی از چهار نوع دانه قهوه رایج در جهان است، در کنار عربیکا، روبوستا و اکسلزا. اگر تاکنون اصطلاح «باراکو» (Barako) را شنیدهاید، این به دانههای لیبریکا اشاره دارد که در فیلیپین کشت میشوند، جایی که تولید آن روزگاری رونق فراوانی داشت.
اگرچه این دانهها مقاومتر از عربیکا هستند، اما گیاهان قهوه لیبریکا بسیار بزرگتر از اکثر گونههای دیگر قهوهاند و همین امر برداشت آنها را دشوار میکند. تنها 2٪ از قهوه تولیدی جهان از دانههای لیبریکا ساخته میشود. محبوبیت این گونه زمانی افزایش یافت که در دهه 1880، یک بیماری قارچی جهانی تهدیدی جدی برای گیاهان عربیکا به وجود آورد.
حتما بخوانید: خواص قهوه برای زنان و مردان
متأسفانه پس از جنگ جهانی دوم، ایالات متحده اقداماتی برای محدود کردن تولید دانههای لیبریکا در کشورهای دیگر انجام داد تا منافع قهوهای خود را تقویت کند. این محدودیتها در دهه 1950 برداشته شد، اما آسیب وارد شده بود و عربیکا جای لیبریکا را به عنوان گونه غالب قهوه گرفت. طعمی که ارائه میدهد چگونه است؟ قهوه لیبریکا از عربیکا و دیگر انواع قهوه بسیار قویتر است و برخی به آن لقب «توتون مایع» دادهاند. با این حال، محتوای کافئین آن کمتر از سایر قهوهها است، پس اگر صبحها به دنبال دوز بالای کافئین هستید، این نکته را در نظر داشته باشید.

11. قهوه El Injerto
قهوه El Injerto که به نام مزرعهای که آن را کشت میکند نامگذاری شده، از گواتمالا میآید و تاریخ آن به سال 1900 بازمیگردد، زمانی که «خسوس آگیره پاناما» تولید دانه قهوه را به مزرعه خود افزود. در سال 2021، این دانه به عنوان بهترین قهوه گواتمالا انتخاب شد، دستاوردی بسیار بزرگ. امروزه همان خانواده مدیریت مزرعه را بر عهده دارند و با تمرکز بر شیوههای مدرن پایدار، دانههای برنده جایزه خود را پرورش میدهند.
این قهوه جهانی روزگاری یکی از صادرات حیاتی گواتمالا بود. افزایش تولید و تقاضای محلی باعث شده در سالهای اخیر حرکتی برای نگه داشتن این دانهها در داخل کشور شکل بگیرد. امروزه 10٪ از تولید مزرعه در داخل کشور باقی میماند و انتظار میرود این درصد در سالهای آینده افزایش یابد. «ایده ما این است که قهوه بیشتری را در گواتمالا نگه داریم و کمتر صادر کنیم»، میگوید «پاولینا آگیره»، یکی از اعضای خانواده که مدیریت کافیشاپ El Injerto را بر عهده دارد.
El Injerto بهحق مورد ستایش قرار گرفته است. دانههای Peaberry این مزرعه هفت سال متوالی موفق شدهاند در رقابت «Cup of Excellence» رتبه نخست را کسب کنند، افتخاری نادر و بیسابقه. اگر کنجکاو طعم آن هستید، یک بسته نمونه این قهوه حدود 299 دلار قیمت دارد.

12. قهوه هایلند (Highland Coffee) از سیرالئون
این احتمالاً نادرترین قهوه در جهان است. محصول مناطق مرتفع سیرالئون چنان کمبازده است که برای توزیع جهانی قابل اعتماد نیست. قهوه هایلند آنقدر نادر است که در بازار به فروش نمیرسد. با این حال، داستان این «قهوه گمشده» هنوز به پایان نرسیده است. در میانه دهه 2010، دانشمندانی از سیرالئون و مؤسسات بینالمللی دیگر با دانه بومی آن آشنا شدند و در سال 2018 تلاش کردند تا آن را در طبیعت پیدا کنند. کشف تعداد کافی از میوههای قهوه برای تهیه چند فنجان، دو سال طول کشید.
حتما بخوانید: آموزش دم کردن دانه قهوه بدون قهوه ساز
با وجود این، آینده قهوه نادر سیرالئون میتواند روشن باشد. نوع تازهای از قهوه که در این کشور کشف شده و به نام Stenophylla شناخته میشود، ممکن است به حفظ صنعت قهوه کمک کند، حال که عربیکا در خطر است. «آرون دیویس»، گیاهشناس و رئیس بخش تحقیقات قهوه در باغهای گیاهشناسی سلطنتی بریتانیا میگوید : «ایده این است که Stenophylla با حداقل فرآوری بتواند به عنوان یک قهوه با ارزش بالا برای کشاورزان در مناطق گرمسیر استفاده شود».
Stenophylla احتمالاً هم مقاوم در برابر گرما و هم توانایی مقاومت در برابر پوسیدگی برگ، قارچی که گیاهان قهوه را تهدید میکند، دارد. این آفت صنعت قهوه را در آمریکای مرکزی و جنوبی نابود کرده است. به عبارت دیگر، این قهوه مناطق مرتفع میتواند به مقاومسازی قهوه در برابر تغییرات اقلیمی در آینده کمک کند. شایسته است که یک گیاه نادر ممکن است کلید تضمین آینده این کالای حیاتی باشد که بسیاری از کشورها به آن وابستهاند. امیدواریم در این مسیر موفق شوند، زیرا آیندهای بدون قهوه واقعاً تیره و خالی از لذت خواهد بود.

سخن آخر
در نهایت، دنیای قهوه بسیار فراتر از نوشیدنیهای روزمرهای مثل اسپرسو یا لاته است. همانطور که دیدیم، برخی دانههای قهوه به دلیل شرایط رشد خاص، محدودیت تولید یا فرآوریهای حرفهای، به گزینههایی نادر و ارزشمند تبدیل میشوند. اما نادر بودن همیشه به معنای بهتر بودن یا گرانتر بودن مطلق نیست؛ بلکه تجربهای متفاوت از طعم، عطر و شخصیت قهوه را به شما ارائه میدهد. اگر علاقهمند به قهوه هستید، امتحان کردن این گونههای خاص میتواند نگاه شما را به این نوشیدنی محبوب کاملاً تغییر دهد و دنیای جدیدی از طعمها را پیش رویتان باز کند.
مقالات مرتبط:
7 طعم دهنده مضر قهوه برای تناسب اندام
میزان مصرف روزانه قهوه چقدر است
دیدگاه ها