این روزها موضوع استرس والدین و فشارهای ناشی از نقش پدر و مادر بودن بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. پژوهشها نشان میدهد سطح استرس در خانوادههای دارای فرزند معمولاً بالاتر است و این میزان در گذر زمان روندی افزایشی داشته است. کمبود حمایتهای عملی، فشارهای مربوط به موفقیت فرزندان و حجم بالای اطلاعات و تصمیمگیریهای روزانه، شرایط والدگری را پیچیدهتر کرده است. یکی از نگرانیهای رایج در میان والدین، میزان زمانی است که برای بازی و تعامل با کودک اختصاص داده میشود و احساس گناه ناشی از ناکافی بودن این زمان، استرس را تشدید میکند. در این مقاله از سلام دنیا به بررسی میزان مناسب زمان بازی والد و کودک و نقش آن در کاهش استرس والدین و رشد سالم فرزند پرداختهایم.
آیا برای مدت زمان بازی، توصیهای وجود دارد؟
بازی منظم و پیوستهی والد و کودک برای رشد بهینهی کودک ضروری و بسیار مهم است. دوره های بازی 30 دقیقهای یا بیشتر میان والد و کودک بسیار مفید هستند؛ با این حال، بازیهای کوتاهتر نیز اثربخشی بالایی دارند و برای برخی خانوادهها قابلمدیریتتر به شمار میآیند. مطالب متعددی دربارهی شیوههای درگیر شدن والدین در بازی با فرزندان در بازههای زمانی 3 تا 15 دقیقهای منتشر شده است. برای اطلاعات بیشتر، میتوان به نوشتههای زیر مراجعه کرد:
- بازی کوتاه: ارتباط با کودک در کمتر از 5 دقیقه
- بازی تخیلی فقط برای 10 دقیقه
- بهرهبرداری حداکثری از 15 دقیقه بازی با کودک
در کنار بازیهای طولانیتر، این بازیهای کوتاه نیز میتوانند نقش مهمی در تأمین نیاز اساسی کودکان به دریافت توجه مثبت از سوی والدین ایفا کنند. پژوهشهای حوزهی علوم مغز نشان میدهد که کودکان برای رشد سالم خود به صدها، و حتی هزاران، تعامل مثبت چهرهبهچهره با والدین یا مراقبان نیاز دارند.
حتما بخوانید: ساختن کتاب فعالیت برای بچه ها برای آموزش و سرگرمی کودکان
استفاده از مهارتهای «بازی به رهبری کودک»
بهکارگیری مهارتهای بازی به رهبری کودک (Child-Directed Playtime) که در کتاب من با عنوان «مهارتهای بازی برای والدین: برقراری ارتباط با فرزند از طریق بازی» توضیح دادهام، میتواند فرایند بازی را برای شما سادهتر کند و باعث شود هنگام بازی با فرزندتان احساس اطمینان و آرامش بیشتری داشته باشید. این مهارتهای کاربردی، راهکارهای مشخصی در اختیار والدین قرار میدهند تا هنگام بازی با فرزند خود، تعامل مؤثرتری برقرار کنند و تجربهی بازی را از حالت پراسترس به تجربهای لذتبخش تبدیل نمایند.
در این نوع از بازی، شما فقط جریان بازی را دنبال میکنید—تا زمانی که فعالیت کودک ایمن و غیرمخرب باشد. در این سبک، نیازی نیست به دنبال راهی برای سرگرم کردن فرزندتان باشید، زیرا در واقع فرزند شما خودش در حال سرگرم کردن خود است. تنها کاری که باید انجام دهید این است که با دقت، علاقه و کنجکاوی به بازی او توجه کنید. در بازی به رهبری کودک، شما به فرزندتان امکان دسترسی به مجموعهای از اسباببازیهای متناسب با سن او را میدهید و سپس از مهارتهای زیر استفاده میکنید:
- مهارت توصیف (Describing Skill): توصیف کنید که فرزندتان در حال انجام چه کاری است.
- مهارت شناسایی احساسات (Feelings Identification Skill): احساساتی را که در فرزندتان یا در روند بازی و اسباببازیها بروز میکند، شناسایی کنید.
- مهارت بازگویی (Paraphrasing Skill): آنچه فرزندتان به شما میگوید را با کلمات خودتان بازگو کنید تا نشان دهید حرف او را درک کردهاید.
- مهارت تشویق (Encouragement Skill): بر تلاشها و نقاط قوت فرزندتان هنگام انجام کارها تمرکز کنید.
- مهارت پیروی از دستورالعملها (Following Directions Skill): تا زمانی که رفتار کودک ایمن و غیرمخرب است، از دستورالعملهای او پیروی کنید.
- مهارت استقلال (Independence Skill): به فرزندتان اجازه دهید خودش تصمیم بگیرد و انتخابهایش را انجام دهد.
- مهارت تعیین حد و مرز (Limit-Setting Skill): رفتارهای خطرناک یا مخرب مجاز نیستند و باید برای آنها حد و مرز تعیین شود.
آیا میتوانم به زمان بازی «نه» بگویم؟
بله، قطعاً میتوانید! اگر در آن لحظه بازی با فرزندتان برایتان مناسب یا ممکن نیست، یا اگر درگیر کارهای دیگر هستید، احساس گناه نکنید که به زمان بازی «نه» میگویید. احساس ناراحتی یا ناامیدی فرزندتان را درک کنید و با جملهای مانند: «میدانم ناراحت شدی که الان نمیتوانیم با هم بازی کنیم» به او پاسخ دهید.
سپس زمانی را مشخص کنید که برایتان مناسبتر است، مثلاً بگویید: «بعد از اینکه لباسها را داخل ماشین لباسشویی گذاشتم و آشپزخانه را مرتب کردم، میتوانم کمی با تو بازی کنم.» به خودتان یادآوری کنید که همیشه فرصتهای دیگری برای بازی با فرزندتان وجود دارد—در زمانی که برای هر دوی شما مناسبتر است.
حتما بخوانید: آموزش ساخت بال فرشته برای کودکان
توجه کوتاه و متمرکز
اگر فرزندتان نزد شما میآید و به دنبال جلب توجه شماست—یا حتی اگر خودتان میخواهید برای مدتی کوتاه به او توجه کنید— دکتر گری لَندرت (Garry Landreth)، از متخصصان برجسته و شناختهشدهی بینالمللی در زمینهی کار با کودکان، روش «انفجار 30 ثانیهای توجه» (30-second burst of attention) را پیشنهاد میکند. در این روش، به مدت 30 ثانیه تمام توجه خود را به فرزندتان معطوف میکنید. با دقت گوش دهید یا تماشا کنید که فرزندتان چه میگوید، چه کاری انجام میدهد یا چه چیزی به شما نشان میدهد. وقتی 30 ثانیه تمام شد، از فرزندتان بابت گفتن یا نشان دادن آن چیز تشکر کنید و سپس به آرامی توضیح دهید که باید دوباره به کار خود برگردید.
تشویق به بازی مستقل
زمانهایی پیش میآید که نمیتوانید با فرزندتان بازی کنید. در این مواقع، میتوانید توجه او را به فعالیتی دیگر هدایت کنید که خودش به تنهایی و بدون نیاز به کمک شما بتواند انجام دهد. بسیاری از والدین مفید میدانند که از قبل مجموعهای از این نوع فعالیتها را آماده داشته باشند. برای مثال: برچسبها (استیکرها)، پازلها، خمیر بازی و حتی کاردستیهای ساده میتوانند گزینههای خوبی برای این زمانها باشند.
همچنین میتوانید به فرزندتان اجازه دهید درگیر بازی آزاد و بدون ساختار شود—بازیای که در آن خودش آزادانه تصمیم میگیرد چه کاری انجام دهد و چگونه آن را انجام دهد، به شرطی که بازی ایمن و غیرمخرب باشد. پژوهشها نشان میدهد که کودکان به چنین زمانهایی از بازی آزاد و بدون ساختار نیاز دارند، بهویژه در دنیای امروز که بسیاری از آنها درگیر فعالیتهای برنامهریزیشده و ساختارمند هستند.
ترکیب بازی با کارهای خانه
وقتی زمان کافی برای بازی با فرزندتان ندارید، یکی از راههای مؤثر این است که او را در کارهای خانه مشارکت دهید و این فعالیتها را بهصورت بازیگونه و سرگرمکننده انجام دهید تا کودک با علاقه در کارها همراه شود. برای مثال، میتوانید از او بخواهید در مرتب کردن وسایل، پاشیدن آب روی گیاهان یا جمع کردن لباسها به شما کمک کند و در حین انجام کارها، آن را به نوعی بازی تبدیل کنید.
دربارهی وسایل الکترونیکی چه باید کرد؟
کودکان بهترین رشد و یادگیری را از طریق تعاملات مستقیم و چهرهبهچهره با والدین تجربه میکنند. برای مثال، در زمانهایی که والد و کودک با هم بازی میکنند، ارتباط زنده، واقعی و در فضای حقیقی میان آنها برقرار میشود. به یاد داشته باشید که اگرچه استفاده از رسانهها و ابزارهای الکترونیکی راه آسانی برای سرگرم نگه داشتن کودکان است، اما این وسایل نباید جایگزین بازیهای واقعی میان والد و کودک شوند. البته در برخی موارد، وسایل و اسباببازیهای دیجیتال در صورت استفادهی درست و بهاندازه، میتوانند نقش مفیدی در خانواده ایفا کنند و حتی به رشد مهارتهای کودک کمک نمایند.
حتما بخوانید: 6 اشتباه والدین که باعث بروز حسادت در کودکان می شود
والدین چه میگویند؟
مدتی پیش گفتوگویی با مادری باهوش و توانمند که دو پسر خردسال دارد دربارهی زمان بازی با فرزندان انجام شد. برای کاهش استرس مرتبط با بازی، این مادر همواره به خود یادآوری میکند که روش اشتباهی برای بازی با کودکان وجود ندارد و کودکان رفتار شاد یا شوخطبعانه در هنگام بازی را قضاوت نمیکنند. زمانی که نگرانی دربارهی یافتن وقت مناسب برای بازی ایجاد میشود، تلاش میکند بازی را با کارهای روزمرهی خانه ترکیب کند. برای مثال، هنگام شستن ظرفها به کودکان اجازه داده میشود با آب بازی کنند تا در کنار انجام کارها، فرصتی برای تعامل، شادی و خنده فراهم شود. از دیدگاه او، بازی لازم نیست فعالیتی بزرگ یا پیچیده باشد؛ حتی زمانی کوتاه اما باکیفیت میتواند تأثیر چشمگیری بر ارتباط میان والد و کودک داشته باشد.
همچنین گفتوگویی با یکی دیگر از والدین آگاه و دلسوز انجام شد. او بر این باور بود که حجم بالای کارها و کمبود زمان، چالش اصلی بسیاری از والدین است. به گفتهی او، زمانی که بازی با کودکان انجام نمیشود، احساس گناه ایجاد میگردد و زمانی که برای بازی وقت اختصاص داده میشود، نگرانی عقب ماندن از سایر کارها و استرس کمبود زمان شکل میگیرد.
این والد پیشنهاد میکند که میزان زمانی مشخص برای بازی تعیین شود و پایبندی به آن بهصورت یک عادت روزمره درآید. برای نمونه، میتوان هر شب زمانی را به یک فعالیت آرام اختصاص داد یا در یک آخر هفتهی بارانی، مدت بیشتری را صرف یک فعالیت مشترک طولانیتر کرد.
سخن آخر
امید است مطالب مطرحشده بتواند در کاهش سطح استرس هنگام اندیشیدن به زمان بازی با کودک مؤثر باشد. بیتردید، بازی میان والد و کودک اهمیت فراوانی دارد و زمانی که صرف این تعامل میشود بسیار ارزشمند است، زیرا به رشد سالم کودک کمک میکند و پیوند عاطفی میان والد و فرزند را تقویت مینماید. با این حال، آنچه از صرف ساعتهای طولانی بازی در هر روز مهمتر است، حفظ نگرش و روحیهای بازیگونه و شاد در تمام فعالیتهای مشترک با کودک است.
مطالب مرتبط:
روش انتخاب اسباب بازی هایی برای باهوش تر شدن کودکان
مزایای هوش هیجانی در کودکان و راه های افزایش و تقویت آن
دیدگاه ها