دعوای بین خواهر و برادر یکی از مسائل پرتکرار در محیط های خانوادگی است که بسیاری از والدین را درگیر چالش های عاطفی و رفتاری می کند. حتی در اغلب جوامع نیز به عنوان بخش غیرقابل انکاری از مسیر رشد کودکان و نوجوانان شناخته می شود. این درگیری ها با وجود اینکه گاهی بسیار کلافه کننده و خسته کننده به نظر می رسند اما می توانند تأثیرات بسیار عمیق و ماندگاری بر نحوه شکل گیری روابط اجتماعی و رشد سلامت روان فرزندان در آینده داشته باشند. عوامل متعددی از جمله تفاوت های اخلاقی و شخصیتی بین کودکان و همچنین الگوهای تربیتی والدین در کنار فضای حاکم بر محیط خانه در بروز و تکرار این اختلافات نقش پررنگی دارند.
دعواهای بین خواهر و برادر معمولاً نتیجه مجموعه ای از فعل و انفعالات روانی و اجتماعی می باشد که از سرگرمی های ساده و بحث های کوچک درباره مالکیت اشیا شروع شده و گاهی به رقابت های عمیق تر برای جلب توجه و دریافت تایید از سمت والدین ختم می شود. برای تحلیل دقیق تر این موضوع ما در ادامه این مطلب از سایت سلام دنیا می خواهیم ریشه های اصلی این رفتارها را بررسی نموده تا به این طریق به شما کمک کنیم بتوانید با آگاهی بیشتری قوانین کاهش دعوا بین خواهر و برادر برای مدیریت بهتر محیط خانه بیاموزید. و در نهایت فضای آرام تری را برای رشد فرزندانتان فراهم آورید.
علت دعوای خواهر و برادر چیست؟
شناخت دلایل و علت های دعوای خواهر و برادر اولین قدم در برطرف کردن این مشکل می باشد و بی شکهر اقدامی بدون شناخت دلیل ماجرا مانند مصرف خودسرانه دارو بدون تشخیص بیماری است که نه تنها درمان نمی کند بلکه ممکن است وضعیت را پیچیده تر کند.
حتما بخوانید: 20 جمله و حرفی که هرگز نباید در زمان دعوا به همسرتان بگویید
اگر در خانه شما دائما سر و صدا و درگیری برپاست باید دست نگه دارید و پیش از هر چیزی به دنبال ریشه اصلی باشید تا بفهمید چه چیزی باعث شعله ور شدن این اختلافات می شود. در اینجا به مهم ترین دلایلی که باعث ایجاد دعوای بین خواهر و برادر می شود می پردازیم:
1. کودکان در سنین مختلف ویژگی های متفاوتی دارند
کودکان با بالا رفتن سن تغییرات زیادی را تجربه می کنند و همین تفاوت در مراحل رشد باعث می شود نیازها و خواسته های متفاوتی داشته باشند. به عنوان مثال کودکی که سه سال دارد تازه در حال کشف معنای استقلال بوده و مالکیت وسایل برای او اهمیت حیاتی دارد. به طوری که هرگونه تعرض به دنیای شخصی او می تواند باعث پرخاشگری شود. در مقابل کودکی که شش ساله است درک پیچیده تری از محیط دارد و می خواهد نشان دهد که بزرگ شده است. به همین دلیل ممکن است برای محک زدن چهارچوب های تربیتی دست به کارهای عجیب بزند یا بخواهد انتخاب های مستقلی داشته باشد.
حتما بخوانید: 12 کاری که هرگز نباید بعد از دعوا با همسرتان انجام دهید
همین شکاف سنی و متفاوت بودن نگاه آن ها به دنیا باعث ایجاد اصطکاک می شود چون هر کدام از آن ها در دنیای متفاوتی سیر می کنند و درک متقابلی از خواسته های طرف دیگر ندارند. والدین با مطالعه درباره ویژگی های سنی هر دوره می توانند درک بهتری از این رفتارها پیدا کنند و فشارهای بی مورد روی کودکان را کاهش دهند تا به جای دعوا شاهد تعامل بهتری باشند.
2. هر کودکی شخصیت و اخلاق منحصر به فردی دارد
هر کودکی از همان بدو تولد ویژگی های شخصیتی خاص خودش را دارد و ما به عنوان والدین بهتر است نقش باغبان را داشته باشیم که به رشد هر بذر کمک می کند نه اینکه بخواهیم مانند یک نجار فرزندانمان را با قالب های ذهنی خودمان شکل دهیم و به دلخواه خودمان آن ها را بسازیم. فرزندان ما حتی اگر از یک پدر و مادر باشند باز هم تفاوت های فردی زیادی با یکدیگر دارند و برخی از آن ها ذاتاً آرام تر هستند و تمایل بیشتری به مدارا کردن دارند در حالی که برخی دیگر روحیه آتشین تری دارند و خیلی سریع تر عصبانی می شوند.
حتما بخوانید: رفتارهای مخرب و آسیب زا در زندگی مشترک و ازدواج
وقتی والدین متوجه شوند که نباید انتظار رفتاری یکسان از همه فرزندانشان داشته باشند می توانند با رویکردی منعطف با هر کدام از آن ها برخورد کنند. شناخت دقیق اخلاق هر کودک به ما کمک می کند تا راهکارهای متناسبی را برای حل اختلافات به کار بگیریم و به جای اصرار بر یک روش واحد برای همه به تفاوت های فردی آن ها احترام بگذاریم.
3. نداشتن مهارت های عاطفی میزان دعوا و کتک کاری را افزایش می دهد
کودکان هم درست مانند بزرگترها دنیای پر از احساسات مختلف را تجربه می کنند. با این تفاوت که سیستم عصبی و توانایی های شناختی آن ها هنوز در حال رشد است و مهارت های لازم برای مدیریت این هیجان ها را به اندازه کافی یاد نگرفته اند. اگر ما بتوانیم به فرزندانمان کمک کنیم که احساساتشان را بشناسند و مدیریت کنند میزان دعواهای آن ها به شکل چشمگیری کاهش پیدا می کند. مثلا تصور کنید فرزند بزرگ تر شما می بیند که پدر و مادر بیشتر وقت خود را صرف رسیدگی به خواهر یا برادر کوچک تر می کنند یا فکر می کند که کودک کوچک تر توجه بیشتری دریافت می کند.
حتما بخوانید: دلیل موفق تر بودن بیشتر فرزندان دوم خانواده ها چیست؟
در این لحظات ممکن است حس ناخوشایند اضطراب یا بی ارزشی به سراغ کودک بزرگ تر بیاید اما چون راهی برای بیان این غم یا حسادت بلد نیست آن را به صورت خشم و کتک کاری بروز می دهد. در واقع بسیاری از این درگیری ها فقط یک نقاب هستند و اگر کمی عمیق تر نگاه کنیم می بینیم پشت پرده این دعواها احساسات سرکوب شده ای وجود دارد که کودک راهی برای گفتنشان پیدا نکرده است و در بخش راه حل ها بیشتر درباره این موضوع صحبت می کنیم.
4. اگر والدین به بلوغ عاطفی نرسیده باشند کودکان از رفتارهایشان الگو می گیرند
گاهی اوقات ما به عنوان والدین رفتارهایی از خود نشان می دهیم که توانایی تحمل همان رفتار را از جانب فرزندانمان نداریم. اگر می بینید فرزندانتان دائما درگیر دعوا و کتک کاری هستند شاید لازم باشد برای مدتی خودتان و یا سایر مراقبان اصلی را زیر ذره بین بگذارید تا ببینید چه الگوهایی را در خانه پیاده می کنید. در طول روز چند بار درگیر پرخاشگری می شوید و تا چه اندازه در مدیریت خشم خود مهارت دارید. آیا عادت دارید کودکانتان را مدام سرزنش کنید یا احساسات منفی درونی خود را بر سر آن ها خالی کنید.
5. سبک فرزندپروری والدین یکی از دلایل دعوای خواهر و برادرهاست
نوع سبک تربیتی که ما برای رشد فرزندانمان انتخاب می کنیم تأثیر مستقیمی بر شدت و تکرار بحث ها و دعوای بین خواهر و برادر دارد. والدینی که بیش از حد کنترل گر هستند و دائما فرزندان خود را با یکدیگر مقایسه می کنند یا زمان باکیفیت و مفیدی را برای بازی و گفتگو با آن ها نمی گذارند فضای خانه را به سمت تنش پیش می برند. همچنین رفتارهایی مثل تبعیض قائل شدن بین فرزند دختر و پسر یا طرفداری بی مورد از یکی از بچه ها و نادیده گرفتن دیگری محیط را برای بروز درگیری ها آماده می کند.
حتما بخوانید: راز خانواده شاد
زمانی که والدین مهارت های حل اختلاف را به بچه ها یاد نمی دهند و آن ها را برای مدیریت تعارضات تنها می گذارند طبیعی است که کودکان برای رسیدن به خواسته هایشان به جای گفتگو به روش های غیرسازنده مانند دعوا و بحث روی می آورند.
بهترین روش جلوگیری از دعوای خواهر و برادر چیست؟
احتمالاً این جمله معروف را زیاد شنیده اید که پیشگیری همیشه بهتر از درمان است و حالا که با دلایل اصلی دعوای بین خواهر و برادر آشنا شدیم وقت آن رسیده است که اقدامات عملی انجام دهیم تا به طور کلی میزان درگیری ها را در محیط خانه کاهش دهیم و از تکرار این موقعیت های ناخوشایند جلوگیری کنیم. در این بخش راهکارهای پیش گیرانه را با هم بررسی می کنیم.
1. مهارت های عاطفی را به فرزندانمان بیاموزیم
عواطف و احساسات دنیای بسیار پیچیده ای دارند و اگر بتوانیم به فرزندانمان کمک کنیم که این احساسات را به درستی شناسایی کنند و بفهمند در قدم بعدی می توانند به شکل سالمی با هیجانات خود کنار بیایند و سیستم عصبی شان را آرام کنند گام بزرگی برای رسیدن به رضایت درونی برداشته ایم. کودکانی که سواد عاطفی دارند در مدرسه عملکرد بهتری نشان می دهند و احتمال درگیر شدن آن ها با مشکلات روانی مانند اضطراب یا افسردگی در بزرگسالی بسیار کمتر می شود.
حتما بخوانید: متن تبریک روز جهانی برادر از طرف خواهر به برادر شوهر و برادر زن
2. ریشه درگیری ها را پیدا کنیم
در بسیاری از مواقع دعوای خواهر و برادر الگوهای تکراری دارد یعنی اگر از دور به ماجرا نگاه کنید می بینید که سناریوهای مشابهی در حال تکرار است. بنابراین بهتر است در یک زمان مناسب که آرامش دارید به این موضوع فکر کنید و یک قدم به عقب برگردید و تحلیل کنید چه اتفاقی افتاد که دعوا شروع شد و واکنش خودتان به این درگیری چه بود. مثلاً اگر همیشه بحث ها از جدال بر سر یک اسباب بازی خاص شروع می شود ممکن است یکی از کودکان به دنبال جلب توجه شما باشد و بخواهد با این روش محبت دریافت کند. بررسی دقیق این دعواها به شما کمک می کند که ریشه ها را بهتر کشف کنید و به جای واکنش های هیجانی به راهکار درستی برسید.
3. از تشویق و تربیت مثبت استفاده کنیم
بسیاری از ما عادت کرده ایم که فقط وقتی رفتارهای نادرست را می بینیم وارد عمل شویم اما شاید بهتر باشد با تشویق کردن رفتارهای درست از تکرار کارهای اشتباه پیشگیری نماییم. یعنی هر زمان که فرزندانمان به خوبی با هم بازی می کنند یا نوبت را رعایت می کنند و رفتار مناسبی دارند باید به صورت فعالانه این رفتارشان را تشویق کنیم و به آن ها بگوییم که چقدر از دیدن همکاری شان لذت بردیم.
جملاتی مثل داشتم به بازیتان دقت می کردم و دیدم چقدر خوب اسباب بازی ها را با هم تقسیم می کنید آفرین یا اینکه چقدر عالی است که به نوبت بازی می کنید می تواند بسیار تأثیرگذار باشد. کودکان نیاز دارند با آزمون و خطا رفتارهای درست و نادرست را یاد بگیرند و تشویق شما در واقع چراغ راهنمایی است که به آن ها نشان می دهد مسیر درست کدام است.
4. در مورد تفاوت ها با آن ها صحبت کنیم
در بسیاری از مواقع کودکان به این دلیل عصبانی می شوند که فکر می کنند عدالت رعایت نشده یا حق آن ها پایمال شده است. حقیقت این است که شاید همیشه هم نتوان همه چیز را به صورت کاملاً مساوی تقسیم بندی کرد. به عنوان مثال ممکن است فرزند بزرگ تر شما اجازه داشته باشد کارهایی را انجام دهد که فرزند کوچک تر اجازه آن را ندارد و به همین دلیل اعتراض کند که چرا همه چیز عادلانه و مساوی نیست. در این موقعیت ها فرصت خوبی دارید تا درباره مفهوم عدالت با آن ها صحبت کنید.
حتما بخوانید: استوری درباره برادر
می توانید با استفاده از داستان یا مثال های ساده برای کودکانتان توضیح دهید که تفاوت سنی یا توانمندی ها باعث می شود شرایط برای همه کاملاً یکسان نباشد. یادآوری این نکته به فرزندان که هر کس با توجه به نیازها و جایگاهش سهم متفاوتی دارد به کاهش حسادت و درگیری های ناشی از مقایسه کمک بزرگی می کند.
قوانین ساده برای کاهش دعوا بین خواهر و برادر
با تمام راهکارهایی که برای پیشگیری از دعوای بین خواهر و برادر گفتیم باز هم باید بپذیریم که دعوا بین فرزندان بخشی از زندگی عادی است و حذف کامل آن نه ممکن است و نه حتی لزوماً مفید. وقتی که درگیری رخ می دهد نباید دستپاچه شویم و لازم است به عنوان یک والد هوشمند از خودمان بپرسیم که چه واکنشی می تواند به جای سرکوب کردن به رشد عاطفی آن ها کمک کند. در ادامه به چند واکنش اصولی می پردازیم که به جای بزرگ تر کردن آتش دعوا به آرام تر شدن فضا کمک می کند.
- به جای قاضی بودن نقش میانجی را بازی کنید
- از آن ها بخواهید راه حل ارائه دهند
- در صورت بروز خشونت فیزیکی مداخله کنید اما تنبیه نکنید
- آن ها را به پیدا کردن راه حل تشویق کنید
- اگر دعوا به خاطر وسیله ای خاص باشد آن را برای لحظاتی دور کنید
- بیش از حد مداخله نکنید
- سوالات صحیح به به جا بپرسید
سخن آخر
به پایان این مقاله درباره دعوای بین خواهر و برادر رسیدیم. در اینجا لازم است به این نکته مهم توجه داشته باشید که ایجاد تغییرات در فضای خانه و کاهش درگیری ها یک فرایند زمان بر است که نیاز به صبوری و تداوم در عمل دارد. نباید انتظار داشته باشید که همه چیز به سرعت و یک شبه تغییر کند بلکه با تمرین مداوم است که مهارت های تربیتی به مرور در خانواده نهادینه می شوند. اگر در این مسیر احساس کردید که از نظر ذهنی دچار خستگی یا فرسودگی هستید و می بینید که رفتارهای پرخاشگرانه خودتان ناخواسته به الگوی نامناسبی برای فرزندان تبدیل شده اصلا تردید نکنید و از یک مشاور یا روانشناس متخصص کمک بگیرید. یادتان باشد که شما به عنوان والدین اولین و مهم ترین الگو برای فرزندان خود هستید و در قدم اول لازم است برای سلامت روان و جسم خودتان زمان بگذارید و تلاش کنید. زمانی که شما بتوانید هیجانات خود را بشناسید و در آرامش آن ها را مدیریت کنید فرزندانتان هم به صورت طبیعی یاد می گیرند که چگونه به سلامت جسم و روان خود اهمیت بدهند و در کنار یکدیگر با آرامش و احترام زندگی کنند.
مقالات مرتبط:
والدین روزی چقدر باید با کودک بازی کنند؟
برنامه منظم برای شروع سال تحصیلی جدید برای والدین با 7 ترفند سازمان دهی
بهترین پدر و مادر متولدین چه ماهی هستند؛ نقاط قوت و ضعف والدین
دیدگاه ها