تهوع و استفراغ یکی از شایعترین علائم اوایل بارداری است و با وجود نام «تهوع صبحگاهی»، میتواند در هر ساعتی از شبانهروز اتفاق بیفتد. این حالت معمولاً از هفتههای ابتدایی بارداری شروع میشود، در حوالی هفتههای ۸ تا ۱۰ به شدیدترین میزان خود میرسد و برای بیشتر زنان تا آغاز سهماهه دوم کاهش پیدا میکند. با این حال، شدت و مدت آن در افراد مختلف متفاوت است و بعضی زنان ممکن است برای مدت طولانیتری با تهوع مواجه باشند. در این مقاله از سلام دنیا با زمان شروع و پایان تهوع صبحگاهی در بارداری، علت ایجاد آن، روشهای کاهش علائم و زمان مراجعه به پزشک آشنا میشوید.
تهوع صبحگاهی چیست؟
تهوع صبحگاهی به احساس تهوع و گاهی استفراغ در دوران بارداری گفته میشود. این مشکل در سهماهه اول بسیار شایع است و حدود ۷۰ درصد زنان باردار را تحت تأثیر قرار میدهد. برخلاف چیزی که از نام آن برداشت میشود، تهوع لزوماً فقط صبحها اتفاق نمیافتد و ممکن است در طول روز یا حتی شب ادامه داشته باشد. برخی زنان فقط حالت تهوع دارند، در حالی که گروهی دیگر علاوه بر تهوع، استفراغ را نیز تجربه میکنند. علائم ممکن است از احساس ناراحتی معده تا حالتی شبیه بیماری حرکت، سوزش سر دل، احساس گرسنگی یا حتی گیر کردن چیزی در گلو متفاوت باشد.
حتما بخوانید: برای حالت تهوع بارداری صبحگاهی و در شب چی بخوریم
تهوع صبحگاهی از چه زمانی شروع میشود؟
تهوع بارداری معمولاً حدود هفته ششم بارداری آغاز میشود، اگرچه زمان شروع آن در افراد مختلف متفاوت است. برخی زنان ممکن است علائم را کمی زودتر تجربه کنند و در مواردی شروع تهوع حتی در روزهای ابتدایی پس از تخمکگذاری نیز گزارش شده است. بیشتر زنان تا پیش از هفته نهم متوجه علائم تهوع میشوند. بنابراین اگر در هفتههای ابتدایی بارداری هنوز تهوع ندارید، لزوماً نشانه وجود مشکل نیست؛ بعضی زنان در تمام دوران بارداری تهوع صبحگاهی ندارند.

تهوع صبحگاهی چه زمانی به اوج میرسد؟
برای بسیاری از زنان، تهوع صبحگاهی در حدود هفتههای ۸ تا ۱۰ بارداری شدیدتر میشود. این دوره معمولاً یکی از دشوارترین مراحل تهوع بارداری است. یکی از دلایل احتمالی این موضوع، تغییرات هورمونی شدید در این مرحله از بارداری است. سطح هورمون hCG یا گنادوتروپین جفتی انسانی در این دوره افزایش قابل توجهی دارد و با شدت تهوع ارتباط دارد. هورمون دیگری به نام GDF15 نیز که توسط جفت تولید میشود، در شدت تهوع نقش دارد و تفاوت میزان آن در بدن زنان میتواند یکی از دلایل تفاوت شدت علائم باشد. البته همه زنان دقیقاً در یک زمان به اوج علائم نمیرسند و ممکن است شدت تهوع از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد.
تهوع صبحگاهی چه زمانی از بین میرود؟
در بیشتر زنان، تهوع صبحگاهی از حدود هفتههای ۱۲ تا ۱۴ شروع به کاهش میکند و با ورود به سهماهه دوم بارداری بهتر میشود. برخی زنان ممکن است تا حدود هفته ۱۶ همچنان تهوع خفیف داشته باشند و برای بسیاری از زنان، تا حدود هفته ۲۰ علائم کاملاً برطرف میشود. با این حال، مدت زمان تهوع برای همه یکسان نیست. در بعضی زنان علائم تا بعد از هفته ۲۰ نیز ادامه پیدا میکند و در موارد نادر ممکن است تا پایان بارداری باقی بماند. اگر تهوع بعد از حدود هفته ۲۲ همچنان ادامه داشته باشد، بهتر است موضوع را با پزشک یا متخصص زنان مطرح کنید تا علت آن بررسی شود. بنابراین، اگر تهوع شما زودتر یا دیرتر از این بازهها شروع یا تمام شود، لزوماً به معنای وجود مشکل نیست؛ مهمتر از زمان دقیق، شدت علائم و تأثیر آن بر خوردن، نوشیدن و وضعیت عمومی شماست.
حتما بخوانید: قرص اندانسترون (Ondansetron) برای چیست
علت تهوع صبحگاهی در بارداری چیست؟
علت دقیق تهوع صبحگاهی هنوز بهطور کامل مشخص نشده است، اما تغییرات فیزیکی و هورمونی دوران بارداری نقش مهمی دارند. از عوامل احتمالی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش هورمون hCG
- افزایش و تغییرات هورمون استروژن
- تغییرات متابولیسم بدن
- نوسانات قند خون
- تغییرات فشار خون
- تغییرات مرتبط با هورمون GDF15 تولیدشده توسط جفت

برخی عوامل نیز میتوانند تهوع را تشدید کنند. استرس و اضطراب، خستگی، کمخوابی، گرسنگی، برخی بوها و غذاها، گرما و هوای گرم و بیماری حرکت از جمله عواملی هستند که ممکن است علائم را شدیدتر کنند.
علائم تهوع صبحگاهی چیست؟
شایعترین علائم عبارتاند از:
- احساس تهوع
- استفراغ
- کاهش اشتها
- ناراحتی یا آشفتگی معده
- احساس سوزش سر دل یا رفلاکس
- احساس گرسنگی یا درد شبیه گرسنگی
- احساس ناخوشایند در گلو
- حساسیت بیشتر به بوها
شدت این علائم میتواند از تهوع خفیف و کوتاهمدت تا استفراغ مکرر و ناتوانکننده متفاوت باشد.
حتما بخوانید: برای حالت تهوع بارداری چه قرصی بخوریم
آیا تهوع صبحگاهی به جنین آسیب میزند؟
تهوع و استفراغ خفیف تا متوسط در بارداری معمولاً برای مادر یا جنین خطرناک نیست. مشکل زمانی ایجاد میشود که استفراغ شدید باعث شود فرد نتواند مایعات و مواد غذایی کافی دریافت کند. استفراغ شدید و کنترلنشده میتواند به کمآبی بدن، کاهش وزن و دریافت ناکافی مواد مغذی منجر شود و در صورت ادامهدار بودن، بر وضعیت مادر و رشد جنین اثر بگذارد. به همین دلیل، تهوع شدید نباید صرفاً به عنوان یکی از علائم طبیعی بارداری نادیده گرفته شود. همچنین نداشتن تهوع صبحگاهی به این معنا نیست که بارداری ناسالم است. برخی زنان اصلاً دچار تهوع نمیشوند و همچنان میتوانند بارداری کاملاً سالمی داشته باشند.
هایپرامسیس گراویداروم چیست؟
اگر تهوع و استفراغ بسیار شدید باشد و فرد نتواند غذا یا مایعات را در بدن خود نگه دارد، ممکن است دچار هایپرامسیس گراویداروم (Hyperemesis Gravidarum) شده باشد. این وضعیت شکل شدید تهوع و استفراغ بارداری است و نیاز به ارزیابی و درمان پزشکی دارد.
علائم هشدار آن میتواند شامل موارد زیر باشد:
- استفراغ مکرر در طول روز
- ناتوانی در نگه داشتن غذا یا مایعات
- کمآبی شدید
- ادرار کم یا ادرار بسیار تیره
- خشکی دهان و لبها

- سرگیجه یا سبکی سر
- تپش قلب یا افزایش ضربان قلب
- کاهش وزن قابل توجه
- خستگی شدید یا گیجی
در موارد شدید، ممکن است برای جبران کمآبی و کنترل تهوع به دریافت مایعات و دارو از طریق ورید نیاز باشد.
چه زنانی بیشتر در معرض تهوع شدید بارداری هستند؟
برخی عوامل با افزایش احتمال تهوع و استفراغ شدیدتر ارتباط دارند، از جمله:
- بارداری دوقلویی یا چندقلویی
- سابقه تهوع و استفراغ شدید در بارداری قبلی
- سابقه خانوادگی تهوع شدید بارداری
- سابقه بیماری حرکت
- سابقه میگرن
حتما بخوانید: خواص ویتامین B6 (پیریدوکسین) برای سلامتی
- برخی شرایط مرتبط با رشد غیرطبیعی سلولهای جفتی
- استرس و اضطراب
- زندگی یا کار در محیط گرم
- کار در شیفت شب
- کمبود خواب
برای کاهش تهوع صبحگاهی چه بخوریم؟
تغییر در الگوی غذا خوردن میتواند برای بسیاری از زنان به کاهش تهوع کمک کند. به جای سه وعده غذایی سنگین، وعدههای کوچکتر و متعدد در طول روز داشته باشید و سعی کنید پیش از شدید شدن گرسنگی چیزی بخورید.
غذاهای ساده و کمچرب مانند موارد زیر ممکن است بهتر تحمل شوند:
- نان تست
- کراکر و بیسکویت ساده
- چوبشور
- برنج
- موز
- سیب یا پوره سیب
- سیبزمینی ساده پخته

- آبگوشت یا سوپ ساده
- تخممرغ
- ماست
- پنیر
- مغزها
- کره بادامزمینی همراه با سیب یا کرفس
میانوعدههای حاوی پروتئین نیز میتوانند گزینه مناسبی باشند. هدف این است که معده برای مدت طولانی خالی نماند و در عین حال غذاهایی انتخاب شوند که بوی تند، چربی زیاد یا ادویه فراوان نداشته باشند.
برای تهوع بارداری چه نوشیدنیهایی مناسب هستند؟
نوشیدن مایعات به مقدار کافی برای جلوگیری از کمآبی اهمیت زیادی دارد. بهتر است مایعات را در طول روز و در حجمهای کوچکتر مصرف کنید. آب، برخی انواع چای با میزان کافئین کنترلشده، اسموتی میوه و ماست و میوهها و سبزیجات سرشار از آب مانند هندوانه و کرفس میتوانند گزینههایی مناسب باشند. زنانی که تهوع دارند بهتر است میزان مصرف نوشیدنیهای کافئیندار را کنترل کنند. زنجبیل نیز ممکن است برای برخی افراد به کاهش تهوع کمک کند و میتوان از چای زنجبیل یا آبنبات زنجبیلی استفاده کرد.
حتما بخوانید: علل هوس غذایی (ویار) بارداری
چه غذاهایی میتوانند تهوع را بدتر کنند؟
برخی غذاها و بوها میتوانند حالت تهوع را تشدید کنند. غذاهای چرب، سرخشده، بسیار تند یا دارای بوی شدید برای بعضی زنان مشکلساز هستند. اگر یک غذا یا بو بهطور مشخص تهوع شما را تحریک میکند، بهتر است موقتاً از آن فاصله بگیرید. تهویه مناسب آشپزخانه و اتاق، استفاده از پنکه و قرار گرفتن در هوای تازه نیز ممکن است کمککننده باشد.
راهکارهای ساده برای کاهش تهوع صبحگاهی
علاوه بر تغییر رژیم غذایی، چند تغییر ساده در سبک زندگی ممکن است علائم را کاهش دهد:
- چند عدد کراکر یا کمی نان خشک کنار تخت بگذارید و پیش از بلند شدن از تخت بخورید.
- وعدههای غذایی کوچک و متعدد داشته باشید.
- وعدههای غذایی را حذف نکنید.
- در طول روز بهطور منظم مایعات بنوشید.
- به اندازه کافی استراحت کنید.

- از بوها، نورهای چشمکزن یا شرایطی که تهوع شما را تحریک میکنند دوری کنید.
- اتاق را تهویه کنید و در صورت امکان کمی هوای تازه دریافت کنید.
- برخی بوهای ملایم مانند لیمو، پرتقال یا نعناع ممکن است برای بعضی افراد خوشایندتر باشند.
- بلافاصله بعد از غذا دراز نکشید.
- پس از استفراغ دهان خود را با آب بشویید تا تماس اسید معده با دندانها کاهش پیدا کند.
- اگر ویتامین دوران بارداری باعث تشدید تهوع میشود، درباره زمان مصرف یا نوع مکمل با پزشک خود مشورت کنید.
آیا زنجبیل و روشهای جایگزین برای تهوع مؤثر هستند؟
زنجبیل، چه به شکل چای و چه در قالب فرآوردههایی مانند آبنبات زنجبیلی، ممکن است برای بعضی زنان به کاهش حالت تهوع کمک کند. برخی روشهای دیگر مانند دستبند طب فشاری مچ دست یا طب سوزنی نیز ممکن است برای بعضی افراد مفید باشند. با این حال، بهتر است پیش از استفاده از روشهای جایگزین یا مکملهای جدید در دوران بارداری با پزشک یا ماما مشورت کنید. استفاده از ماریجوانا برای درمان تهوع بارداری توصیه نمیشود و ایمنی آن در دوران بارداری اثبات نشده است.
حتما بخوانید: چرا لقاح مصنوعی (IVF) باعث زایمان زودرس می شود
چه داروهایی برای تهوع بارداری وجود دارد؟
اگر تغییرات غذایی و سبک زندگی برای کنترل تهوع کافی نباشد، پزشک ممکن است دارو پیشنهاد کند. یکی از گزینههای مورد استفاده ویتامین B6 یا پیریدوکسین است. ترکیب دوکسیلامین و ویتامین B6 نیز برای درمان تهوع و استفراغ بارداری استفاده میشود و میتواند به کاهش علائم کمک کند. داروهای ضدتهوع دیگری نیز وجود دارند که پزشک میتواند در صورت نیاز تجویز کند. انتخاب دارو به شدت علائم، شرایط مادر و وضعیت بارداری بستگی دارد؛ بنابراین بهتر است در دوران بارداری داروی ضدتهوع را بدون مشورت با پزشک شروع نکنید.
آیا میتوان از تهوع صبحگاهی پیشگیری کرد؟
راهی برای پیشگیری کامل از تهوع بارداری وجود ندارد، زیرا عوامل هورمونی و فیزیولوژیک نقش مهمی در ایجاد آن دارند. با این حال، میتوان با شناخت عوامل محرک و اصلاح عادات روزانه، شدت علائم را در برخی موارد کاهش داد. خواب و استراحت کافی، جلوگیری از گرسنگی طولانی، خوردن وعدههای کوچک، مصرف مایعات کافی، دوری از بوها و غذاهای محرک و کنترل استرس میتواند مفید باشد.

چه زمانی برای تهوع بارداری باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر تهوع و استفراغ شدید است، بهتر است منتظر نمانید تا وضعیت بدتر شود. مراجعه زودهنگام میتواند از کمآبی و کاهش وزن شدید جلوگیری کند.
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر با پزشک یا متخصص زنان تماس بگیرید:
- تهوع در تمام طول روز که مانع خوردن و نوشیدن میشود.
- استفراغ سه بار یا بیشتر در روز.
- ناتوانی در نگه داشتن مایعات.
- ادرار بسیار کم یا تیره.
- سرگیجه یا احساس غش.
- خشکی شدید دهان.
- ضربان قلب سریع.
حتما بخوانید: لکه بینی در بارداری نشانه چیست
- کاهش وزن در دوران بارداری.
- خستگی شدید یا گیجی.
- استفراغ حاوی خون یا مادهای قهوهایرنگ.
- تب یا درد.
- بدتر شدن ناگهانی علائم.
- ناتوانی در مصرف ویتامینهای دوران بارداری به دلیل استفراغ.
اگر علائم شدید هستند یا نشانههای کمآبی و ضعف قابل توجه وجود دارد، ممکن است به ارزیابی فوری پزشکی و در مواردی دریافت مایعات وریدی نیاز باشد.
آیا ادامه داشتن تهوع بعد از سهماهه اول طبیعی است؟
برای بیشتر زنان، تهوع تا هفتههای ۱۲ تا ۱۴ کاهش پیدا میکند؛ اما این یک زمان قطعی برای پایان علائم نیست. برخی زنان ممکن است تا هفته ۱۶ یا حتی ۲۰ تهوع داشته باشند. اگر تهوع خفیف و قابل کنترل باشد، ادامه آن برای مدتی طولانیتر لزوماً غیرطبیعی نیست. اما تهوع مداوم، شدید یا تهوعی که بعد از هفتههای طولانی همچنان زندگی روزمره، تغذیه یا مصرف مایعات را مختل میکند، باید با پزشک در میان گذاشته شود. همچنین اگر تهوع شدید در اواخر بارداری ظاهر شود یا ناگهان شدت پیدا کند، نباید صرفاً آن را به «تهوع صبحگاهی» نسبت داد؛ پزشک ممکن است برای بررسی سایر علل احتمالی آزمایش یا ارزیابی بیشتری انجام دهد.

آیا نداشتن تهوع صبحگاهی نشانه بارداری ناسالم است؟
خیر. همه زنان باردار دچار تهوع صبحگاهی نمیشوند و نبودن این علامت بهتنهایی نشانه مشکل در بارداری نیست. شدت و مدت علائم در بارداریهای مختلف حتی برای یک فرد نیز میتواند متفاوت باشد. از طرف دیگر، وجود تهوع نیز تضمینکننده سلامت بارداری نیست. بنابراین نباید سلامت بارداری را صرفاً بر اساس وجود یا نبود تهوع ارزیابی کرد.
سخن آخر
تهوع صبحگاهی اگرچه میتواند یکی از آزاردهندهترین علائم ماههای ابتدایی بارداری باشد، اما در بیشتر موارد موقتی است و با نزدیک شدن به سهماهه دوم کاهش پیدا میکند. خوردن وعدههای کوچک، مصرف مایعات، استراحت کافی و دوری از عوامل محرک میتواند به کنترل علائم کمک کند. با این حال، استفراغ مکرر، کاهش وزن، کمآبی یا ناتوانی در خوردن و نوشیدن نیاز به بررسی پزشکی دارد و نباید نادیده گرفته شود.
دیدگاه ها