اختلال پرخوابی (هایپرسومنیا) به هر شرایطی گفته میشود که باعث میشود در طول روز احساس خوابآلودگی شدید داشته باشید، این وضعیت میتواند بر توانایی شما برای رفتن به مدرسه یا محل کار اثر بگذارد و حفظ روابط نزدیک با اطرافیانتان را دشوار کند. هایپرسومنیا باعث میشود که بیدار ماندن در طول روز برای شما سخت یا حتی غیرممکن شودو در این مقاله سلام دنیا درباره علائم هایپرسومنیا (اختلال پرخوابی) و برای درمان خواب زیاد چه باید کرد می پردازیم. با ما همراه باشید.
هایپرسومنیا چیست؟
هایپرسومنیا به هر شرایطی گفته میشود که باعث میشود در طول روز احساس خوابآلودگی شدید داشته باشید، حتی اگر شب به میزان کافی و سالم خوابیده باشید. هایپرسومنیا باعث میشود که بیدار ماندن در طول روز برای شما سخت یا حتی غیرممکن شود. این وضعیت ممکن است حتی زمانی رخ دهد که شما خواب کامل و سالمی در شب داشته باشید. ناتوانی در کنترل زمان خوابیدن میتواند بر کار و زندگی اجتماعی شما تأثیر منفی بگذارد. درمانها شامل مصرف دارو، تنظیم عادات خواب و انجام درمانهای رواندرمانی است. همه ما گاهی دوست داریم وسط روز یک چرت کوتاه بزنیم، اما هایپرسومنیا شرایطی بسیار جدیتر از این خواستهی معمولی است. این اختلال فراتر از احساس خستگی پس از یک جلسهی طولانی یا یک کلاس خستهکننده است. اگر به هایپرسومنیا مبتلا باشید، نمیتوانید خوابآلودگیتان را کنترل کنید و ممکن است چندین بار در طول روز، بدون اینکه قصدی برای خوابیدن داشته باشید، ناگهان به خواب بروید.
حتما بخوانید: خواب زیاد نشانه کمبود کدام ویتامین است
این وضعیت میتواند بر توانایی شما برای رفتن به مدرسه یا محل کار اثر بگذارد و حفظ روابط نزدیک با اطرافیانتان را دشوار کند. همچنین، خطر بروز تصادفها و آسیبهای ناخواسته را افزایش میدهد.اگر همیشه احساس خستگی دارید یا حس میکنید زمان خوابیدنتان از کنترلتان خارج شده، بهتر است هرچه زودتر با یک پزشک یا متخصص سلامت مشورت کنید.
علائم هایپرسومنیا چیست؟
علائم هایپرسومنیا میتواند شامل موارد زیر باشد:
- اضطراب
- خوابآلودگی شدید و مکرر در طول روز
- کاهش انرژی و خستگی
- سختی در بیدار شدن صبح یا پس از چرتهای روزانه (که به آن «خوابزدگی» گفته میشود)
- احساس گیجی یا عصبانیت هنگام بیدار شدن
- دیدن یا شنیدن چیزهایی که واقعی نیستند (توهم)
- سردرد
- کاهش اشتها
- مشکلات حافظه
- بیقراری و ناآرامی
- فلج خواب (ناتوانی موقت در حرکت هنگام بیدار شدن یا خوابیدن)
- خوابیدن بسیار بیشتر از معمول (11 ساعت یا بیشتر) ولی باز هم احساس خوابآلودگی شدید و مشکل در بیدار ماندن در طول روز
- چرتهای روزانه که باعث نمیشوند احساس هوشیاری یا آرامش بیشتری داشته باشید
- مشکل در تمرکز و توجه
علت هایپرسومنیا چیست؟ (خواب زیاد نشانه چیست)
متخصصان همیشه علت دقیق هایپرسومنیا را نمیدانند. برخی از انواع آن دلیل مشخصی دارند، اما در بیشتر موارد علت مشخصی پیدا نمیشود و به آن «ایدیوپاتیک» گفته میشود. پژوهشگران هنوز در حال بررسی علل احتمالی هایپرسومنیا هستند، که برخی از آنها عبارتاند از:
- فعالیت بیش از حد سیستم ایمنی بدن پس از برخی عفونتهای ویروسی
- تغییر در اندازه یا ضخامت مغز
- تغییرات ژنتیکی
- مشکلات مرتبط با انتقالدهندههای عصبی در مغز
انواع هایپرسومنیا
متخصصان هایپرسومنیا را به دو دسته اصلی تقسیم میکنند: هایپرسومنیا اولیه و هایپرسومنیا ثانویه.
1. هایپرسومنیا اولیه
هایپرسومنیا اولیه به نوعی از هایپرسومنیا گفته میشود که بدون وجود بیماری یا شرایط دیگری بهتنهایی رخ میدهد. سه نوع اصلی هایپرسومنیا اولیه عبارتاند از:
- هایپرسومنیا ایدیوپاتیک: نوعی هایپرسومنیا است که بدون دلیل مشخص بروز میکند و شایعترین نوع به شمار میآید.
- سندرم کلاین-لووین (KLS): این سندرم باعث میشود فرد در یک دوره زمانی طولانی به طور غیرعادی زیاد بخوابد. افراد مبتلا به این سندرم معمولاً در طول روز بین 16 تا 20 ساعت میخوابند. این بیماری بسیار نادر است.
- نارکولپسی: در این بیماری، مغز توانایی کنترل خوابیدن یا بیدار ماندن را از دست میدهد.
حتما بخوانید: نارکولپسی یا حمله خواب چیست
2. هایپرسومنیا ثانویه
هایپرسومنیا ثانویه زمانی اتفاق میافتد که یک بیماری یا مشکل دیگر باعث احساس خوابآلودگی شدید در شما شود. دلایل این نوع هایپرسومنیا میتواند شامل موارد زیر باشد:
- مصرف الکل یا مواد مخدر تفریحی: نوشیدن الکل یا استفاده از موادی مانند کانابیس یا اوپیوماتها میتواند بر خواب شما تأثیر گذاشته و باعث هیپرسومنیا شود.
- بیماریها: بیماریهایی که روی عضلات، مغز یا سیستم عصبی مرکزی تأثیر میگذارند، میتوانند باعث هایپرسومنیا شوند. همچنین مشکلات روانی مانند افسردگی نیز ممکن است این وضعیت را ایجاد کنند.
- صدمات: آسیبهای سر یا ضربههای مغزی شدید میتوانند موجب هیپرسومنیا شده یا خطر ابتلا به آن را افزایش دهند.
- کمبود خواب کافی (سندرم کمخوابی): نخوابیدن به اندازه کافی به مرور زمان میتواند تجمعی شود و منجر به هیپرسومنیا گردد. بیشتر بزرگسالان به 7 تا 9 ساعت خواب شبانه نیاز دارند.
- کیفیت پایین خواب: خوابهای پرفراز و نشیب یا مکرر قطع شدن خواب میتواند مشکلاتی ایجاد کند. عواملی از جمله نور، سر و صدا یا بیماریهایی مانند آپنه خواب میتوانند کیفیت خواب را کاهش دهند.
- عوارض جانبی داروها یا الکل: برخی داروها ممکن است به عنوان عارضه جانبی باعث هایپرسومنیا شوند. داروهایی مانند آرامبخشها، شلکنندههای عضلانی یا ضدروانپریشیها میتوانند هایپرسومنیا ایجاد کنند. همچنین ترک مصرف محرکها (مانند داروهای درمان اختلال کم توجهی و بیشفعالی) نیز ممکن است موجب این وضعیت شود.
حتما بخوانید: آیا تغذیه نقشی در اختلال کم توجهی-بیش فعالی (ADHD) دارد؟
عوامل خطر خواب زیاد (پرخوابی)
هایپرسومنیا ممکن است برای هر کسی رخ دهد، اما برخی گروهها بیشتر در معرض آن قرار دارند، از جمله:
- افراد بین سنین 17 تا 24 سال (دوران اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی)
- افرادی که هنگام تولد جنسیت آنها مونث ثبت شده است
- کسانی که عضوی از خانواده بیولوژیکی آنها به هایپرسومنیا مبتلا بوده است
تشخیص و آزمایشهای علت خواب زیاد
هایپرسومنیا چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک یا متخصص مراقبتهای بهداشتی بر اساس علائم شما و تأثیری که این علائم بر سلامتیتان دارد، هیپرسومنیا را تشخیص میدهد. حتماً به پزشک بگویید که چگونه خوابیدهاید و آیا تغییراتی در خواب خود مشاهده کردهاید یا خیر. ممکن است پزشک شما را به یک متخصص خواب ارجاع دهد.
ممکن است لازم باشد یک دفترچه خواب داشته باشید و در آن زمانهای به خواب رفتن و بیدار شدن خود را ثبت کنید. همچنین ممکن است پزشک از شما بخواهد یک دستگاه سنسور فعالیت (اکتیگرافی) را روی مچ دست خود بپوشید. این دستگاه که شبیه ساعت هوشمند است، تغییرات و اختلالات چرخه خواب و بیداری شما را در طول چند روز ثبت میکند.
پزشک برای تشخیص هایپرسومنیا میتواند از چند آزمایش استفاده کند، از جمله:
- مطالعه خواب (پلیسومنوگرافی)
- آزمایش چندگانه خوابآلودگی (MLST)
- پرسشنامههای مربوط به خواب مانند مقیاس خوابآلودگی اپورت
هایپرسومنیا چگونه درمان میشود؟ (برای درمان خواب زیاد چه باید کرد)
پزشک معمولاً ترکیبی از داروها و اصلاح عادات خواب را برای کنترل هیپرسومنیا توصیه میکند. ممکن است نیاز داشته باشید:
- داروهایی برای کمک به بیدار ماندن: پزشک داروی مناسب را با توجه به نوع هایپرسومنیای شما تجویز خواهد کرد.
- بهبود بهداشت خواب: داشتن یک برنامه منظم برای زمان خواب و محیط خواب مناسب میتواند به شما کمک کند هر شب خواب کافی و باکیفیت داشته باشید. همچنین بهتر است چند ساعت قبل از خواب از مصرف الکل، کافئین و ورزش شدید خودداری کنید.
- درمان اضطراب، استرس یا دیگر مشکلات روانی: گفتگو با یک متخصص سلامت روان میتواند به شما کمک کند تا افسردگی و سایر شرایطی که ممکن است باعث هایپرسومنیا شوند را مدیریت کنید. همچنین این مشاوره به شما کمک میکند احساسات خود را بهتر درک و پردازش کنید، به ویژه اگر نگران تأثیر هایپرسومنیا بر روابطتان هستید.
- درمان علل خاص: اگر هایپرسومنیا شما ثانویه باشد، پزشک درمانهایی را پیشنهاد میدهد که علت زمینهای این وضعیت را کنترل کند.
حتما بخوانید: برای بی خوابی چه بخوریم
آیا هایپرسومنیا قابل درمان است؟
در حال حاضر درمان قطعی برای هایپرسومنیا وجود ندارد. پزشک شما به شما کمک خواهد کرد تا میزان تأثیر آن بر زندگی روزمرهتان کاهش یابد. برخی از افراد مبتلا به هایپرسومنیا، پس از یافتن ترکیب مناسب درمانها، کمتر دچار علائم میشوند. در مورد ایمنی رانندگی با پزشک خود مشورت کنید. او بر اساس علائمی که تجربه میکنید، به شما خواهد گفت چه اقداماتی مجاز و ایمن است.
آیا میتوان از هایپرسومنیا پیشگیری کرد؟
به جز تلاش برای داشتن خواب کافی و سالم در هر شب، معمولاً راهی برای پیشگیری از هایپرسومنیا وجود ندارد. این موضوع به ویژه در مورد هایپرسومنیای ایدیوپاتیک صادق است، زیرا علت آن هنوز شناخته نشده و در نتیجه امکان پیشگیری نیز وجود ندارد. مدیریت هایپرسومنیا ممکن است از بروز مکرر علائم جلوگیری نکند، اما میتواند شدت و دفعات آن را کاهش دهد. درباره انتظارات خود با پزشک صحبت کنید؛ او به شما کمک خواهد کرد اهداف و توقعات واقعبینانهای بر اساس وضعیت خواب و سلامتتان تعیین کنید.
زندگی با هایپرسومنیا
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
پس از شروع درمان هایپرسومنیا، نیاز به ویزیتهای پیگیری با پزشک خواهید داشت. او به شما اطلاع میدهد که چه زمانی باید برای مراجعه بعدی اقدام کنید. ممکن است در آینده به بررسیهای خواب یا آزمایشهای تکمیلی نیاز داشته باشید. در صورتی که متوجه علائم جدید یا تغییر در وضعیت خود شدید—بهویژه اگر بیشتر از گذشته بدون قصد قبلی به خواب میروید—حتماً با پزشک خود تماس بگیرید.
چه سوال هایی باید از پزشکم بپرسم؟
سؤالاتی که ممکن است بخواهید از پزشک خود بپرسید، عبارتاند از:
- آیا داروهایی وجود دارد که بتواند به من کمک کند؟
- آیا رانندگی برای من ایمن است؟
- به انجام چه آزمایشهایی نیاز دارم؟
- به کدام نوع از هایپرسومنیا مبتلا هستم؟
سؤالات رایج دیگر
1. آیا نارکولپسی همان هایپرسومنیا است؟
هایپرسومنیا مجموعهای از اختلالات است که علائم مشابهی دارند. مهمترین ویژگی مشترک آنها، احساس خوابآلودگی شدید در طول روز است. نارکولپسی یکی از انواع هایپرسومنیا به شمار میآید. نارکولپسی باعث حملات ناگهانی خواب میشود. در این حالت، فرد بهطور غیرمنتظره به خواب میرود، معمولاً برای مدت کمتر از یک ساعت. پس از بیدار شدن، ممکن است احساس سرحالی داشته باشد. سایر انواع هایپرسومنیا میتوانند باعث خوابهای طولانیتر از یک ساعت شوند، و اغلب فرد پس از بیداری احساس انرژی یا سرزندگی ندارد.
سخن آخر
اگر بدون قصد قبلی به خواب میروید، حتماً با پزشک مشورت کنید. پزشک میتواند نوع دقیق هایپرسومنیا را تشخیص دهد و درمان مناسب را پیشنهاد دهد. هایپرسومنیا تنها به این معنا نیست که در طول یک روز سخت بهسختی میتوانید چشمان خود را باز نگه دارید. ابتلا به هایپرسومنیا نشانه تنبلی نیست و به این معنا هم نیست که کار اشتباهی انجام دادهاید. هایپرسومنیا تهدیدی برای جان نیست، اما میتواند تأثیر زیادی بر روابط شخصی و کیفیت زندگی شما بگذارد. پزشک به شما کمک خواهد کرد تا این اختلال را مدیریت کنید. استفاده از دارو، اصلاح عادات خواب و دریافت مشاوره روانشناختی میتوانند در بهبود وضعیت شما مؤثر باشند.
مقالات مرتبط:
13 اختلال و بیماری که با سونوگرافی تشخیص داده می شود!
دیدگاه ها