غذاهای فرآوری شده بخش بزرگی از رژیم غذایی بسیاری از افراد را تشکیل میدهند، اما برخی از افزودنیهای موجود در این محصولات ممکن است تاثیرات نامطلوبی بر سلامت قلب و عروق داشته باشند. آگاهی از این مواد میتواند به انتخاب های غذایی سالمتر کمک کند. در این مقاله از سلام دنیا به بررسی یافته های این مطالعه و ارتباط احتمالی افزودنیهای غذایی با سلامت قلب پرداختهایم.
8 افزودنی غذایی رایج که با فشار خون بالا مرتبط هستند
یک مطالعه جدید با مشارکت بیش از 100 هزار نفر نشان میدهد که برخی مواد نگهدارنده رایج در محصولات غذایی ممکن است با افزایش خطر ابتلا به مشکلات قلبی و عروقی، از جمله پرفشاری خون، مرتبط باشند. بر اساس این پژوهش، هشت ماده نگهدارنده شناسایی شدهاند که ارتباط آنها با فشار خون بالا مورد بررسی قرار گرفته است و حتی یکی از افزودنیها بهطور خاص با بیماریهای قلبیعروقی ارتباط بیشتری نشان داده است.
این نتایج که در نشریه European Heart Journal منتشر شدهاند، نگرانیهایی را درباره تأثیر برخی افزودنیهای غذایی بر سلامت عمومی ایجاد کردهاند، هرچند طراحی مشاهدهای این مطالعه به این معناست که نمیتوان رابطه علت و معلولی قطعی را از آن نتیجه گرفت. پژوهشگران تأکید کردهاند که عوامل دیگری نیز ممکن است در این ارتباط نقش داشته باشند و به همین دلیل انجام تحقیقات تکمیلی ضروری است.
همچنین پیشنهاد شده است که ارزیابیهای مربوط به ایمنی این مواد توسط نهادهای نظارتی مانند FDA و EFSA مورد بازبینی قرار گیرد.
افزایش استفاده از مواد نگهدارنده در مواد غذایی
با توجه به اینکه غذاهای فوقفرآوریشده (UPFs) تقریباً هر هفته در صدر اخبار قرار میگیرند، جامعه علمی و عموم مردم بیش از هر زمان دیگری بر اثرات بالقوه افزودنیهای غذایی بر سلامت تمرکز کردهاند. مواد نگهدارنده همانطور که از نامشان پیداست، از فساد مواد غذایی و ورود عوامل بیماریزا جلوگیری میکنند.
آنها ضمن افزایش ایمنی مواد غذایی، با افزایش ماندگاری محصولات موجب سودآوری بیشتر نیز میشوند. در سال 2019، حدود یکسوم محصولات خریداریشده در ایالات متحده حداقل حاوی یک ماده نگهدارنده بودند. برای استفاده از این افزودنیها در محصولات غذایی در آمریکا، بریتانیا، اروپا و بسیاری از مناطق دیگر، آزمایشهای ایمنی انجام میشود.
حتما بخوانید: راز ماندگاری بیشتر مواد غذایی
با این حال، برخی معتقدند این آزمایشها به اندازه کافی جامع و دقیق نیستند. جالب اینکه برخی مواد نگهدارنده بهطور طبیعی در مواد غذایی وجود دارند؛ مانند اسید اسکوربیک (ویتامین C) و آلفا-توکوفرول (ویتامین E). مصرف این ترکیبات در قالب غذاهای کامل با سلامت بهتر قلب و عروق مرتبط است.
با این حال، برخی تحقیقات اولیه نشان میدهند که مصرف این مواد خارج از ساختار طبیعی غذاهای کامل، دستکم در برخی گروههای جمعیتی، ممکن است اثرات زیانباری داشته باشد. به گفته نویسندگان مطالعه جدید، تحقیقات اندکی درباره اثرات قلبیعروقی مواد نگهدارنده انجام شده است و این مطالعه دیدگاههای تازهای در این زمینه ارائه میدهد.
برخی مواد نگهدارنده با دیابت نوع 2 و سرطان مرتبط هستند
مطالعه حاضر از دادههای بزرگترین پژوهش تغذیهای در نوع خود با نام NutriNet-Santé استفاده کرده است. این پروژه در سال 2009 در فرانسه آغاز شد و اکنون بیش از 100 هزار شرکتکننده دارد که بهطور منظم اطلاعات مربوط به رژیم غذایی خود را ارائه میکنند. پژوهشگران همچنین به نمونههای خون و مدفوع دسترسی دارند تا میکروبیوم روده شرکتکنندگان را ارزیابی کنند.
در سالهای اخیر، این گروه بر تأثیر غذاهای فوقفرآوریشده و افزودنیهای غذایی بر سلامت تمرکز کرده است. برای نمونه، در اوایل امسال پژوهشی درباره ارتباط مواد نگهدارنده با دیابت نوع 2 و سرطان منتشر کردند. آنها به این نتیجه رسیدند که مصرف مواد نگهدارنده با افزایش بروز دیابت نوع 2 و برخی انواع سرطان مرتبط است. اکنون تمرکز آنها بر ارتباط این افزودنیها با پرفشاری خون و بیماریهای قلبیعروقی است.
نکته کوتاه: در این مطالعه، اصطلاح آماری «بروز» (Incidence) به تعداد موارد جدید پرفشاری خون یا بیماری قلبیعروقی اشاره دارد که در طول دوره پیگیری مطالعه رخ دادهاند.
کدام مواد نگهدارنده بیشتر در مواد غذایی یافت میشوند؟
در مجموع، این تحلیل شامل دادههای 112 هزار و 395 نفر بود که بیش از دو سوم آنها زن بودند و میانگین سنی آنها 42.8 سال بود. این افراد بهطور میانگین 7.9 سال تحت پیگیری قرار داشتند. دانشمندان 58 ماده نگهدارنده مختلف را که توسط شرکتکنندگان مصرف میشد شناسایی کردند. از میان آنها، 17 ماده توسط دستکم 10 درصد افراد مصرف میشد و پژوهشگران بررسی خود را بر این ترکیبات و ارتباط آنها با بیماریهای قلبیعروقی و پرفشاری خون متمرکز کردند.
10 ماده نگهدارنده رایج عبارت بودند از:
- اسید سیتریک: مصرف توسط 91.3 درصد افراد (عمدتاً از میوهها و سبزیجات فرآوریشده)
- لسیتینها: 86.4 درصد
- سولفیتهای کل: 83.5 درصد (عمدتاً از نوشیدنیهای الکلی)
- اسید اسکوربیک: 83.0 درصد (عمدتاً از میوهها و سبزیجات فرآوریشده)
- نیتریت سدیم: 73.3 درصد (عمدتاً از محصولات گوشتی فرآوریشده)
- سوربات پتاسیم: 65.3 درصد
- اریتوربات سدیم: 52.5 درصد (عمدتاً از محصولات گوشتی فرآوریشده)
- آسکوربات سدیم: 49.7 درصد
- متابیسولفیت پتاسیم: 44.2 درصد
- نیترات پتاسیم: 32.3 درصد (عمدتاً از محصولات گوشتی فرآوریشده)
حتما بخوانید: 20 خوراکی و ماده غذایی که برای نگهداری نیاز به یخچال ندارند
کشف ارتباطهای جدید میان مواد نگهدارنده و سلامت قلب
در تحلیلهای خود، دانشمندان عوامل متعددی از جمله سن، جنسیت، قد، شاخص توده بدنی (BMI)، فعالیت بدنی، وضعیت استعمال دخانیات، سطح تحصیلات و سابقه خانوادگی اختلالات قلبیمتابولیک و پرفشاری خون را در نظر گرفتند. همچنین میزان مصرف درشتمغذیها، مقدار مصرف میوه و سبزیجات، الکل، نمک، فرآوردههای گوشتی و لبنیات نیز در محاسبات لحاظ شد.
حتی پس از تعدیل این عوامل، پژوهشگران دریافتند که مصرف بیشتر مواد نگهدارنده غیرآنتیاکسیدانی با افزایش بروز بیماریهای قلبیعروقی و بیماری عروق کرونر قلب همراه است. به همین ترتیب، مصرف بیشتر این نوع مواد نگهدارنده با افزایش بروز پرفشاری خون نیز ارتباط داشت:
- کل مواد نگهدارنده: 24 درصد بیشتر
- کل مواد نگهدارنده غیرآنتیاکسیدانی: 29 درصد بیشتر
- کل مواد نگهدارنده آنتیاکسیدانی: 22 درصد بیشتر
مواد نگهدارنده آنتیاکسیدانی از فساد شیمیایی جلوگیری میکنند، در حالی که مواد نگهدارنده غیرآنتیاکسیدانی از طریق از بین بردن میکروبها عمل میکنند. هنگامی که دانشمندان ترکیبات خاص را جداگانه بررسی کردند، مشخص شد مصرف بیشتر مواد زیر با افزایش بروز پرفشاری خون همراه است:
- کل سورباتها: 39 درصد بیشتر
- سوربات پتاسیم: 39 درصد بیشتر
- اسید سیتریک: 25 درصد بیشتر
- متابیسولفیت پتاسیم: 16 درصد بیشتر
- کل نیتریتها: 16 درصد بیشتر
- نیتریت سدیم: 16 درصد بیشتر
- اسید اسکوربیک: 14 درصد بیشتر
- اریتوربات سدیم: 14 درصد بیشتر
- کل آسکورباتها: 13 درصد بیشتر
- کل اریتورباتها: 13 درصد بیشتر
- آسکوربات سدیم: 12 درصد بیشتر
- کل سولفیتها: 11 درصد بیشتر
- عصارههای رزماری: 10 درصد بیشتر
حتما بخوانید: 29 ترفند ساده برای تازه و طولانی نگه داشتن میوه و سبزیجات
هنگام بررسی اینکه کدام ماده نگهدارنده بهطور مستقل با افزایش بروز بیماریهای قلبیعروقی مرتبط است، تنها یک مورد همچنان از نظر آماری معنادار باقی ماند:
- اسید اسکوربیک: 15 درصد بیشتر
نکته مهم اینکه پژوهشگران هیچ تعامل آماری معناداری میان کیفیت رژیم غذایی یا میزان مصرف غذاهای فوقفرآوریشده پیدا نکردند. این موضوع نشان میدهد که اثر مشاهدهشده صرفاً به دلیل رژیم غذایی ضعیفتر افرادی که مواد نگهدارنده بیشتری مصرف میکردند نیست.
محدودیتها و مسیر آینده تحقیقات
مطالعه حاضر محدودیتهایی دارد. از آنجا که یک مطالعه مشاهدهای است، نمیتواند رابطه علت و معلولی را اثبات کند. همچنان ممکن است عامل دیگری مسئول ارتباط مشاهدهشده میان مواد نگهدارنده و سلامت قلب باشد. با این حال، نویسندگان مقاله در پایان خواستار اقدام جدی شدند:
«این مطالعه بینشهای جدیدی برای بازنگری در ارزیابی ایمنی این افزودنیهای غذایی فراهم میکند؛ ارزیابیای که باید توازن میان مزایا و خطرات استفاده از این افزودنیها برای نگهداری مواد غذایی و تأثیر بالقوه آنها بر سلامت قلب و عروق را در نظر بگیرد.»
آیا باید نگران مواد نگهدارنده موجود در غذا باشم؟
با افزایش شواهدی که نشان میدهند افزودنیهای غذایی ممکن است مضر باشند، بسیاری از افراد به دنبال کاهش مصرف آنها هستند. خبرگزاری Medical News Today با دکتر فدریکا آماتی، پژوهشگر کالج سلطنتی لندن در بریتانیا، تماس گرفت. آماتی همچنین بهعنوان متخصص تغذیه ثبتشده فعالیت بالینی دارد. از او پرسیده شد که مردم چگونه میتوانند مصرف مواد نگهدارنده را کاهش دهند.
او پاسخ داد: «در آمریکا حدود 57 درصد مواد غذایی فوقفرآوریشده هستند و بیشتر این محصولات حاوی مواد نگهدارندهاند. تقریباً غیرممکن است که مصرف مواد نگهدارنده را به صفر برسانید، اما کاهش مصرف غذاهای فوقفرآوریشده نقطه شروع بسیار خوبی است.» او پیشنهاد کرد که در صورت امکان، افراد باید غذاهای کامل و طبیعی را در اولویت قرار دهند؛ غذاهایی که بهطور طبیعی افزودنیهای تجاری کمتری دارند.
او توضیح داد: «مزیت دوگانه این مواد غذایی این است که میوهها، غلات کامل، سبزیجات، مغزها، دانهها، گیاهان معطر و ادویهها سرشار از فیبر هستند.» وی افزود که این موضوع در این مورد اهمیت ویژهای دارد زیرا: «میدانیم فیبر یک ماده مغذی ضروری است که از سلامت روده، عملکرد سیستم ایمنی و سلامت قلب حمایت میکند.» او همچنین توصیه کرد: «اگر میخواهید از تغییرات کوچک شروع کنید، ابتدا مصرف برخی از بدترین منابع را کاهش دهید.
محصولات گوشتی فرآوریشده که اغلب حاوی مواد نگهدارنده نیترات و نیتریت هستند، در صورت مصرف مداوم با سلامت ضعیفتر مرتبطاند؛ بنابراین تا حد امکان آنها را با گوشتهای سفید فرآورینشده جایگزین کنید.» نوشابهها نیز اغلب حاوی مواد نگهدارنده هستند و مانند فرآوردههای گوشتی فرآوریشده، مصرف منظم آنها با پیامدهای نامطلوب سلامتی همراه است.
او گفت: «سعی کنید آنها را با آب، چای و قهوه بدون شکر یا محصولات تخمیری مانند کامبوچا یا کفیر جایگزین کنید.» او در پایان تأکید کرد: «با این حال، به یاد داشته باشید که برچسب محصولات را بخوانید و محصولاتی را انتخاب کنید که دارای کشتهای زنده و فهرست مواد تشکیلدهنده کوتاه باشند؛ زیرا همه نوشیدنیهای تخمیری کیفیت یکسانی ندارند.»
سخن آخر
در نهایت میتوان گفت نتایج این مطالعه گسترده بار دیگر توجهها را به نقش مواد نگهدارنده و افزودنیهای غذایی در سلامت انسان، بهویژه سلامت قلب و عروق، جلب کرده است. هرچند این مواد با هدف افزایش ماندگاری، ایمنی و کیفیت محصولات غذایی به کار میروند و حضور آنها در بسیاری از غذاهای روزمره اجتنابناپذیر است، اما یافتههای اخیر نشان میدهد که مصرف مداوم برخی از آنها ممکن است با افزایش خطر بیماریهایی مانند پرفشاری خون و مشکلات قلبیعروقی همراه باشد. با این حال، باید توجه داشت که این پژوهش از نوع مشاهدهای است و نمیتواند رابطه علت و معلولی قطعی را ثابت کند، بنابراین همچنان نیاز به تحقیقات دقیقتر و گستردهتر وجود دارد. در عین حال، کاهش مصرف غذاهای فوقفرآوریشده و انتخاب بیشتر مواد غذایی طبیعی و کامل میتواند رویکردی محتاطانه و مفید برای حفظ سلامت عمومی باشد.
مطالب مرتبط:
روش های صحیح نگهداری غذای کودک در یخچال و فریزر
تا چه مدت می توان مواد غذایی تاریخ گذشته را بعد از تاریخ انقضا مصرف کرد؟
10 نشانه که باید غذای یخ زده را بیرون بریزید
دیدگاه ها