درد لگن پس از زایمان یکی از مشکلاتی است که برخی مادران در روزها، هفته‌ها یا حتی ماه‌های پس از تولد نوزاد تجربه می‌کنند. این درد ممکن است در ناحیه پایین شکم، استخوان‌های لگن، دنبالچه، کمر یا میان واژن و مقعد احساس شود و فعالیت‌هایی مانند راه رفتن، نشستن، خوابیدن و مراقبت از نوزاد را دشوار کند. اگرچه بخشی از این ناراحتی‌ها به روند طبیعی ترمیم بدن مربوط است، تداوم یا تشدید درد را نباید نادیده گرفت. شناخت علت درد و استفاده از روش‌های مناسب، از تمرین‌های ملایم گرفته تا فیزیوتراپی تخصصی، می‌تواند به بهبود وضعیت مادر کمک کند. در این مقاله از سلام دنیا، با علت های درد لگن بعد از زایمان، علائم هشداردهنده، روش های درمان و ورزش های مناسب برای کاهش این درد آشنا می‌شوید.
درد لگن بعد از زایمان چقدر شایع است؟
بارداری و زایمان تغییرات قابل‌توجهی در عضلات، رباط‌ها، مفاصل، وضعیت بدن و بافت‌های کف لگن ایجاد می‌کنند. به همین دلیل، احساس درد و ناراحتی در دوران نقاهت چندان غیرمعمول نیست. بااین‌حال، درد مداوم نباید بخشی اجتناب‌ناپذیر از مادر شدن تلقی شود. بر اساس برخی برآوردها، حدود یک‌چهارم زنان سه ماه پس از زایمان همچنان درجاتی از درد لگن را تجربه می‌کنند؛ این میزان تا هشت ماه پس از تولد نوزاد به حدود یک‌دهم کاهش می‌یابد. بسیاری از مشکلات با گذشت زمان بهبود پیدا می‌کنند، اما در صورت ادامه درد، روش‌های درمانی مؤثری برای کاهش ناراحتی و بازگشت به فعالیت‌های روزمره وجود دارد. درد لگن ممکن است پس از زایمان طبیعی یا سزارین ایجاد شود. نوع زایمان، میزان کشیدگی بافت‌ها، وضعیت عضلات کف لگن، شرایط مفاصل و وجود آسیب‌های احتمالی بر نوع و شدت درد تأثیر می‌گذارند.
حتما بخوانید: دستگاه آیودی چیست و چگونه از بارداری جلوگیری می کند
علت درد لگن بعد از زایمان چیست؟
درد لگن پس از زایمان علت‌های مختلفی دارد و گاهی چند عامل به‌طور هم‌زمان در ایجاد آن نقش دارند. شناسایی علت اصلی به انتخاب روش درمان مناسب کمک می‌کند.
۱. علل درد لگن پس از زایمان: گرفتگی و تنش عضلات کف لگن
عضلات کف لگن در قسمت پایینی لگن قرار دارند و از اندام‌هایی مانند مثانه، رحم و روده حمایت می‌کنند. این عضلات در دوران بارداری و هنگام زایمان تحت فشار قرار می‌گیرند و ممکن است پس از آن دچار ضعف، کشیدگی یا تنش بیش‌ازحد شوند. گاهی عضلات برای محافظت از ناحیه آسیب‌دیده، به‌طور ناخودآگاه منقبض می‌شوند. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، ممکن است باعث درد مبهم یا تیرکشنده در لگن، کشاله ران، باسن و حتی پایین شکم شود. درد هنگام رابطه جنسی نیز می‌تواند با تنش عضلات کف لگن ارتباط داشته باشد. در این شرایط، شروع فوری تمرین‌های تقویتی شدید لزوماً انتخاب مناسبی نیست. اگر عضلات بیش‌ازحد منقبض باشند، ابتدا باید روی آرام‌سازی، تنفس صحیح و بازیابی دامنه حرکتی تمرکز کرد.
۲. علل درد لگن پس از زایمان: تغییرات مفاصل و رباط های لگن
در دوران بارداری، تغییرات هورمونی و افزایش فشار ناشی از رشد جنین می‌توانند بر رباط‌ها و مفاصل لگن تأثیر بگذارند. هنگام زایمان نیز این ساختارها ممکن است تحت کشش قابل‌توجهی قرار گیرند. درد کمربند لگنی یکی از مشکلاتی است که می‌تواند پس از زایمان ادامه پیدا کند یا حتی برای نخستین بار در این دوره بروز کند. این درد ممکن است در جلوی لگن، اطراف مفصل شرمگاهی یا پشت لگن و نزدیک مفصل ساکروایلیاک احساس شود. نشستن یا ایستادن طولانی، راه رفتن مسافت‌های زیاد، بالا رفتن از پله‌ها و حمل نوزاد روی یک سمت بدن ممکن است درد را تشدید کند. در برخی موارد، کشیدگی شدید رباط‌ها باعث فاصله گرفتن استخوان‌های دو طرف مفصل شرمگاهی می‌شود که به آن جداشدگی سمفیز پوبیس گفته می‌شود.
۳. آسیب به دنبالچه یا استخوان های لگن
فشار واردشده هنگام عبور نوزاد از کانال زایمان می‌تواند باعث کبودی یا شکستگی دنبالچه شود. احتمال این مشکل در برخی زایمان‌های دشوار، به‌ویژه زمانی که از ابزارهایی مانند فورسپس یا وکیوم استفاده می‌شود، بیشتر است. درد دنبالچه معمولاً هنگام نشستن، برخاستن، ایستادن طولانی، اجابت مزاج یا رابطه جنسی تشدید می‌شود و ممکن است چند هفته تا چند ماه ادامه داشته باشد. در مواردی نیز فشار زایمان باعث آسیب‌های استخوانی یا تغییر در وضعیت مفاصل لگن می‌شود. اگر درد شدید باشد یا توانایی راه رفتن را مختل کند، بررسی پزشکی برای تشخیص علت ضروری است.
حتما بخوانید: انواع حاملگی خارج از رحم کدام است
۴. علل درد لگن پس از زایمان: ترمیم پارگی‌های واژن و برش پرینه
در زایمان طبیعی ممکن است بافت‌های واژن و پرینه، یعنی ناحیه میان واژن و مقعد، دچار پارگی شوند. در برخی شرایط نیز برای کمک به خروج نوزاد، برشی جراحی به نام اپیزیوتومی ایجاد می‌شود. پارگی‌های سطحی معمولاً طی حدود شش هفته بهبود پیدا می‌کنند؛ اما پارگی‌های عمیق‌تر، به‌ویژه پارگی‌های درجه سه و چهار که می‌توانند عضلات اطراف مقعد و اسفنکتر را درگیر کنند، به مراقبت و پیگیری تخصصی نیاز دارند. این آسیب‌ها گاهی باعث درد مداوم، ناراحتی هنگام نشستن یا اختلال در کنترل گاز و مدفوع می‌شوند. حساسیت بافت ترمیم‌شده، کشیدگی جای زخم و گرفتگی عضلات اطراف نیز می‌توانند در تداوم درد نقش داشته باشند. در صورت تشدید درد، تورم یا قرمزی محل پارگی، احتمال عفونت باید بررسی شود.
۵. علل درد لگن پس از زایمان: آسیب یا تحریک عصب پودندال
عصب پودندال از داخل لگن عبور می‌کند و در انتقال حس از بخش‌هایی از ناحیه تناسلی نقش دارد. فشار سر نوزاد و کشیدگی بافت‌ها هنگام زایمان ممکن است این عصب را تحریک یا تحت فشار قرار دهد. در چنین شرایطی، مادر ممکن است در ناحیه واژن، فرج یا کلیتوریس احساس درد، گزگز یا بی‌حسی داشته باشد. این علائم معمولاً خفیف هستند، اما گاهی شدید می‌شوند و در یک سمت یا هر دو سمت ناحیه تناسلی بروز می‌کنند. اگر درد عصبی شدید، بی‌حسی مداوم یا تغییرات غیرمعمول حسی پس از زایمان ایجاد شود، لازم است موضوع با پزشک متخصص زنان یا پزشک مربوط به اختلالات کف لگن مطرح شود.
۶. علل درد لگن پس از زایمان: تغییرات هورمونی در دوران شیردهی
در دوران شیردهی، سطح استروژن بدن کاهش می‌یابد. این تغییر می‌تواند باعث نازک‌تر شدن و خشکی بافت‌های واژن و کاهش روان‌سازی طبیعی شود. در نتیجه، برخی مادران هنگام رابطه جنسی درد یا سوزش بیشتری احساس می‌کنند. تغییرات هورمونی همچنین ممکن است بر وضعیت رباط‌ها و بافت‌های لگن تأثیر بگذارد و به تداوم بعضی ناراحتی‌ها کمک کند. اگر خشکی واژن یا درد هنگام رابطه ادامه دارد، بهتر است با پزشک مشورت کنید تا علت مشخص شود و در صورت نیاز، درمان متناسب با دوران شیردهی پیشنهاد شود.
۷. علل درد لگن پس از زایمان: افتادگی اندام‌های لگنی
افتادگی اندام‌های لگنی زمانی رخ می‌دهد که حمایت عضلات و بافت‌های نگهدارنده کاهش پیدا کند و اندام‌هایی مانند مثانه یا رحم به سمت دیواره واژن جابه‌جا شوند. این وضعیت ممکن است با احساس سنگینی، فشار یا وجود برجستگی در واژن همراه باشد. بعضی زنان هنگام ایستادن طولانی، سرفه، عطسه یا بلند کردن اجسام سنگین، ناراحتی بیشتری احساس می‌کنند. بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع و درد هنگام رابطه جنسی نیز ممکن است همراه این مشکل وجود داشته باشد. افتادگی اندام‌های لگنی با درد ساده عضلانی یکسان نیست و در صورت بروز علائم باید توسط پزشک یا متخصص فیزیوتراپی کف لگن ارزیابی شود.
۸. علل درد لگن پس از زایمان: درد ناشی از جای زخم سزارین
اگرچه زایمان سزارین از طریق برش شکم انجام می‌شود، دوران نقاهت آن نیز ممکن است با درد در پایین شکم و ناحیه لگن همراه باشد. حساسیت بافت‌ها، کشیدگی جای زخم و محدودیت حرکت عضلات اطراف می‌توانند باعث ناراحتی شوند. با ترمیم بافت‌ها، این علائم معمولاً کاهش پیدا می‌کنند؛ اما اگر درد زخم تشدید شود، با قرمزی و ترشح همراه باشد یا فعالیت‌های روزانه را به‌شدت محدود کند، بررسی پزشکی لازم است.
علائم درد لگن بعد از زایمان
نشانه‌های این مشکل بسته به علت اصلی، از فردی به فرد دیگر متفاوت است. شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:
- درد مبهم یا تیرکشنده در لگن، پایین شکم یا پرینه
- درد در قسمت جلویی لگن یا اطراف استخوان شرمگاهی
- درد پشت لگن، نزدیک مفصل ساکروایلیاک
- درد دنبالچه هنگام نشستن یا برخاستن
- انتشار درد به باسن، کشاله ران، لگن یا بخش داخلی ران‌ها
- کمردرد یا احساس خشکی و گرفتگی عضلات
حتما بخوانید: عوارض جانبی قرص های ضد بارداری
- درد هنگام راه رفتن، ایستادن طولانی یا بالا رفتن از پله‌ها
- درد هنگام رابطه جنسی
- احساس سنگینی یا فشار در واژن
- خشکی واژن، گزگز یا بی‌حسی در ناحیه تناسلی
- بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع در برخی موارد
وجود یک یا چند مورد از این علائم به‌تنهایی علت مشخصی را اثبات نمی‌کند. برای تشخیص دقیق، پزشک ممکن است وضعیت عضلات، مفاصل، بافت‌های ترمیم‌شده و عملکرد کف لگن را بررسی کند.
چگونه درد لگن بعد از زایمان را کاهش دهیم؟
درمان مناسب به علت درد، شدت علائم و شرایط جسمی مادر بستگی دارد. در بسیاری از موارد، ترکیبی از اصلاح فعالیت‌های روزانه، تمرین‌های ملایم، فیزیوتراپی و روش‌های کنترل درد به بهبود کمک می‌کند.
۱. روش‌های کاهش درد لگن پس از زایمان: فعالیت‌های روزانه را متناسب با توان بدن تنظیم کنید
استراحت مطلق معمولاً راهکار بلندمدت مناسبی نیست؛ اما فعالیت بیش‌ازحد نیز می‌تواند درد را تشدید کند. بهتر است فعالیت‌ها را به‌تدریج افزایش دهید و به واکنش بدن توجه کنید. برای کاهش فشار بر لگن، نکات زیر را رعایت کنید:
- از نگه داشتن نوزاد روی یک سمت لگن برای مدت طولانی خودداری کنید.
- هنگام شیردهی از بالش مناسب برای حمایت از دست‌ها و بدن استفاده کنید.
- روی صندلی یا مبل خیلی کوتاه و سخت ننشینید؛ در صورت نیاز، از بالشتک استفاده کنید.
- پیاده‌روی را با مسافت‌های کوتاه شروع کنید و در صورت افزایش درد، استراحت کنید.
- هنگام بلند کردن نوزاد یا وسایل، تا حد امکان از حرکات ناگهانی و چرخش شدید تنه پرهیز کنید.
- بین فعالیت‌ها زمان کافی برای استراحت در نظر بگیرید.
اگر ایستادن یا راه رفتن درد را تشدید می‌کند، مدت فعالیت را کاهش دهید و در صورت تداوم مشکل از متخصص کمک بگیرید.
۲. روش‌های کاهش درد لگن پس از زایمان: از کمپرس سرد یا گرم استفاده کنید
کمپرس سرد ممکن است به کاهش تورم و بی‌حس کردن موقت درد در روزهای ابتدایی پس از زایمان کمک کند. گرما نیز برای کاهش گرفتگی عضلات باسن و اطراف لگن مفید است. برای استفاده ایمن، کمپرس را مستقیماً روی پوست قرار ندهید و از یک لایه پارچه استفاده کنید. هر بار حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه کافی است، مگر اینکه پزشک توصیه دیگری کرده باشد. در صورت وجود زخم باز، کاهش حس پوستی یا احتمال عفونت، پیش از استفاده از گرما یا سرما با پزشک مشورت کنید.
۳. روش‌های کاهش درد لگن پس از زایمان: هنگام نشستن از بالشتک مناسب استفاده کنید
اگر درد در ناحیه دنبالچه متمرکز است، استفاده از بالشتک مخصوص دنبالچه که در قسمت عقب آن فرورفتگی دارد، ممکن است فشار واردشده به ناحیه دردناک را کاهش دهد. همچنین، کمی متمایل شدن به جلو هنگام نشستن می‌تواند فشار روی دنبالچه را کمتر کند. بهتر است از نشستن طولانی‌مدت در یک وضعیت ثابت پرهیز کنید و به‌طور منظم وضعیت خود را تغییر دهید.
حتما بخوانید: 7 حرکت ورزش ساده برای بارداری و زایمان راحت
۴. روش‌های کاهش درد لگن پس از زایمان: یبوست را کنترل کنید
یبوست پس از زایمان نسبتاً شایع است و زور زدن هنگام اجابت مزاج می‌تواند فشار زیادی بر بافت‌های در حال ترمیم و کف لگن وارد کند. این وضعیت ممکن است درد را تشدید کند یا علائم افتادگی اندام‌های لگنی را افزایش دهد. برای کاهش احتمال یبوست:
- در طول روز آب و مایعات کافی بنوشید، مگر اینکه پزشک محدودیتی تعیین کرده باشد.
- میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل را در رژیم غذایی بگنجانید.
- فعالیت بدنی سبک را به‌تدریج افزایش دهید.
- هنگام استفاده از توالت، زیر پاها چهارپایه کوتاهی قرار دهید تا وضعیت دفع راحت‌تر شود.
- از زور زدن طولانی خودداری کنید.
اگر یبوست با این اقدامات برطرف نمی‌شود، از پزشک یا داروساز درباره داروها و مکمل‌های مناسب، به‌ویژه در دوران شیردهی، راهنمایی بگیرید.
۵. روش‌های کاهش درد لگن پس از زایمان: از کمربند یا لباس حمایتی لگن استفاده کنید
در بعضی افراد، کمربندهای حمایتی لگن می‌توانند با محدود کردن حرکت دردناک مفاصل و فراهم کردن حمایت بیشتر، ناراحتی را کاهش دهند. لباس‌های حمایتی پس از زایمان نیز ممکن است در برخی شرایط، مانند احساس بی‌ثباتی لگن یا ناراحتی ناشی از ترمیم بافت‌ها، مفید باشند. بااین‌حال، انتخاب وسیله مناسب به علت درد بستگی دارد. استفاده از کمربند بسیار سفت یا نامناسب ممکن است ناراحتی را بیشتر کند؛ بنابراین، بهتر است نوع و نحوه استفاده از آن را با فیزیوتراپیست یا پزشک در میان بگذارید.
۶. روش‌های کاهش درد لگن پس از زایمان: درباره داروهای مسکن با پزشک مشورت کنید
داروهایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن ممکن است برای کاهش درد پس از زایمان مناسب باشند؛ اما انتخاب دارو و مقدار مصرف به وضعیت سلامت مادر، نوع زایمان، شرایط شیردهی و سایر داروهای مصرفی بستگی دارد. بدون مشورت با پزشک، داروهای مسکن را به‌صورت طولانی‌مدت یا بیش از مقدار توصیه‌شده مصرف نکنید. اگر درد شدید است یا با داروهای معمول بهبود پیدا نمی‌کند، بررسی علت زمینه‌ای اهمیت دارد.
۷. روش‌های کاهش درد لگن پس از زایمان: فیزیوتراپی تخصصی کف لگن را در نظر بگیرید
فیزیوتراپی کف لگن یکی از روش‌های مهم برای مدیریت دردهای ماندگار پس از زایمان است. فیزیوتراپیست با ارزیابی عضلات، مفاصل، الگوی تنفس و نحوه حرکت بدن، برنامه‌ای متناسب با شرایط هر فرد تنظیم می‌کند. این برنامه ممکن است شامل تمرین‌های آرام‌سازی، کشش ملایم، تقویت تدریجی عضلات، آموزش وضعیت صحیح بدن، ماساژ بافت‌های ترمیم‌شده و اصلاح شیوه انجام فعالیت‌های روزانه باشد. نکته مهم این است که همه افراد به تمرین‌های تقویتی یکسان نیاز ندارند. اگر عضلات کف لگن بیش‌ازحد منقبض باشند، ابتدا باید روی آرام‌سازی آن‌ها کار کرد؛ درحالی‌که ضعف عضلات ممکن است به برنامه تقویتی اختصاصی نیاز داشته باشد. فیزیوتراپیست می‌تواند به مادرانی که هنگام راه رفتن، بلند کردن نوزاد یا بازگشت به ورزش دچار درد می‌شوند، کمک کند تا فعالیت‌های خود را ایمن‌تر و با فشار کمتری انجام دهند.
بهترین ورزش‌ها برای کاهش درد لگن بعد از زایمان
ورزش ملایم می‌تواند به بهبود گردش خون، کاهش خشکی عضلات و بازیابی هماهنگی بدن کمک کند. بااین‌حال، زمان شروع و نوع تمرین باید با وضعیت ترمیم بدن، نوع زایمان و شدت علائم متناسب باشد. اگر درد شدید، زخم ترمیم‌نشده یا عارضه‌ای پس از زایمان دارید، پیش از شروع تمرین با پزشک مشورت کنید. در صورت افزایش درد، احساس فشار یا سنگینی در واژن، سرگیجه یا بروز علائم جدید، تمرین را متوقف کنید.
۱. ورزش‌های مؤثر برای کاهش درد لگن: تنفس دیافراگمی
تنفس دیافراگمی یکی از تمرین‌های ساده برای آرام‌سازی بدن و کاهش تنش عضلات کف لگن است.
روش انجام:
- به پشت دراز بکشید و زانوها را خم کنید. اگر این وضعیت راحت نیست، در حالت نشسته یا به پهلو قرار بگیرید.
- یک دست را روی شکم بگذارید و به‌آرامی از بینی نفس بکشید تا شکم کمی بالا بیاید.
- اجازه دهید دنده‌ها به‌آرامی باز شوند و عضلات شکم و کف لگن تا حد امکان آرام بمانند.
- هوا را به‌آرامی بیرون دهید و از حبس کردن نفس یا منقبض کردن شدید شکم خودداری کنید.
- این چرخه را چند بار تکرار کنید، بدون اینکه باعث ناراحتی یا سرگیجه شود.
حتما بخوانید: 8 ورزش مناسب در دوران بارداری برای پمپاژ بهتر خون از قلب
این تمرین به آگاهی بیشتر از حرکت عضلات کف لگن و کاهش انقباض ناخودآگاه کمک می‌کند.
۲. ورزش‌های مؤثر برای کاهش درد لگن: رهاسازی عضلات کف لگن یا کگل معکوس
برخلاف تمرین کگل که بر انقباض عضلات کف لگن تمرکز دارد، کگل معکوس به یادگیری رها کردن این عضلات کمک می‌کند. این تمرین ممکن است برای افرادی که عضلات کف لگن آن‌ها بیش‌ازحد منقبض است، مفید باشد.
روش انجام:
- در وضعیتی راحت دراز بکشید و چند نفس آرام و عمیق بکشید.
- هنگام دم، تصور کنید ناحیه کف لگن به‌آرامی نرم می‌شود و به سمت پایین رها می‌شود.
- از زور زدن، فشار آوردن به شکم یا تلاش برای ایجاد حرکت شدید رو به پایین خودداری کنید.
- هنگام بازدم، به تنفس طبیعی برگردید و اجازه دهید عضلات بدون انقباض اجباری در وضعیت راحت قرار بگیرند.
این حرکت باید بسیار ملایم باشد. اگر درد یا احساس فشار ایجاد کرد، آن را متوقف کنید. در صورت تداوم درد، آموزش حضوری توسط فیزیوتراپیست کف لگن مناسب‌تر است.
۳. ورزش‌های مؤثر برای کاهش درد لگن: حرکت گربه ـ گاو
این حرکت به تحرک ملایم ستون فقرات و لگن کمک می‌کند و ممکن است خشکی کمر را کاهش دهد.
روش انجام:
- روی دست‌ها و زانوها قرار بگیرید؛ دست‌ها زیر شانه‌ها و زانوها زیر لگن باشند.
- هنگام دم، شکم را به‌آرامی رها کنید و ستون فقرات را کمی به سمت وضعیت قوس ملایم ببرید.
- هنگام بازدم، پشت را به‌آرامی گرد کنید و سر را در امتداد ستون فقرات پایین بیاورید.
- حرکت را آهسته و در دامنه‌ای انجام دهید که درد ایجاد نکند.
اگر قرار گرفتن روی دست‌ها و زانوها برای شما دشوار است، از فیزیوتراپیست بخواهید شکل جایگزین و مناسب‌تری پیشنهاد کند.
۴. ورزش‌های مؤثر برای کاهش درد لگن: وضعیت کودک شاد
وضعیت کودک شاد یکی از حرکات کششی ملایم است که می‌تواند به آرام شدن عضلات اطراف لگن و ران‌ها کمک کند. بااین‌حال، این حرکت برای همه مادران مناسب نیست؛ به‌ویژه اگر باعث کشیدگی دردناک در ناحیه پرینه یا مفصل شرمگاهی شود.
روش انجام:
- به پشت دراز بکشید و زانوها را به‌آرامی به سمت بدن بیاورید.
- در صورت راحت بودن، ران‌ها را کمی از هم باز کنید و زانوها را به سمت بیرون هدایت کنید.
- می‌توانید دست‌ها را پشت ران‌ها قرار دهید تا بدون فشار اضافی، وضعیت را حفظ کنید.
- چند نفس آرام بکشید و سپس پاها را به‌آرامی به وضعیت اولیه برگردانید.
زانوها را به زور به سمت بدن نکشید و در صورت افزایش درد لگن یا احساس فشار در واژن، حرکت را انجام ندهید.
۵. ورزش‌های مؤثر برای کاهش درد لگن: کشش ملایم عضلات باسن
گرفتگی عضلات باسن ممکن است با درد پشت لگن و ناحیه مفصل ساکروایلیاک همراه باشد. کشش ملایم این عضلات در برخی افراد به کاهش ناراحتی کمک می‌کند. برای شروع، به پشت دراز بکشید و زانوها را خم کنید. اگر راحت هستید، یک زانو را به‌آرامی به سمت بدن بیاورید و برای چند نفس در همان وضعیت بمانید. از کشیدن شدید پا یا ایجاد پیچش دردناک در لگن خودداری کنید. اگر درد در قسمت جلویی لگن یا مفصل شرمگاهی دارید، بهتر است پیش از انجام کشش‌های اختصاصی باسن با فیزیوتراپیست مشورت کنید. نکته مهم درباره تمرین‌های کف لگن: تمرین‌های کگل برای تقویت عضلات کف لگن در برخی مادران مفید هستند، اما نباید برای همه افراد به‌صورت یکسان تجویز شوند. اگر عضلات کف لگن بیش‌ازحد سفت باشند، انقباض‌های مکرر ممکن است درد را تشدید کنند. ابتدا باید مشخص شود که عضلات به آرام‌سازی نیاز دارند یا تقویت.
حتما بخوانید: 10 نکته مهم برای باردار شدن
چه زمانی بعد از زایمان می‌توان ورزش را شروع کرد؟
زمان بازگشت به ورزش به نوع زایمان، روند ترمیم، وضعیت جسمی مادر و وجود یا نبود علائم بستگی دارد. اگر روند بهبودی بدون مشکل پیش می‌رود، فعالیت‌های سبک و تمرین‌های ملایم ممکن است زودتر آغاز شوند؛ اما بازگشت به ورزش شدید باید تدریجی باشد.
1. هفته‌های ابتدایی پس از زایمان
در این دوره، استراحت کافی، حرکت‌های ساده پا و مچ، تنفس آرام و پیاده‌روی کوتاه در صورت توانایی می‌توانند به بازگشت تدریجی فعالیت کمک کنند. استراحت طولانی در یک وضعیت ثابت نیز مطلوب نیست؛ بهتر است در حد توان، وضعیت بدن را تغییر دهید و حرکت‌های سبک انجام دهید. پس از سزارین یا زایمان همراه با پارگی‌های شدید، زمان شروع فعالیت باید با توصیه پزشک هماهنگ شود.
2. افزایش تدریجی پیاده‌روی و تمرین‌ها
با بهتر شدن وضعیت بدن، می‌توان مدت پیاده‌روی را به‌آرامی افزایش داد. میزان فعالیت باید بر اساس انرژی روزانه و واکنش لگن تنظیم شود. اگر پس از پیاده‌روی درد یا احساس سنگینی بیشتر شد، مسافت و شدت فعالیت را کاهش دهید. در صورت وجود بی‌اختیاری، افتادگی اندام‌های لگنی یا درد مداوم، بهتر است پیش از افزایش تمرین‌ها ارزیابی تخصصی انجام شود.
3. بازگشت به دویدن و ورزش‌های پرفشار
دویدن، پرش و ورزش‌های پرفشار به آمادگی بیشتری در عضلات کف لگن و عضلات مرکزی بدن نیاز دارند. به‌طور کلی، بازگشت به این فعالیت‌ها بهتر است تا دست‌کم ۱۲ تا ۲۴ هفته پس از زایمان به تعویق بیفتد و بر اساس وضعیت فردی، روند بهبودی و ارزیابی متخصص انجام شود. این بازه یک راهنمای کلی است و به معنای مناسب بودن ورزش پرفشار برای همه افراد در یک زمان مشخص نیست.
چه زمانی درد لگن بعد از زایمان خطرناک است؟
درد خفیف که به‌تدریج بهتر می‌شود، ممکن است بخشی از روند بهبودی باشد؛ اما برخی علائم به بررسی فوری یا سریع پزشکی نیاز دارند. در صورت مشاهده موارد زیر، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- تب یا لرز، به‌ویژه همراه با درد لگن یا احساس ناخوشی
- ترشحات واژینال بدبو
- خونریزی شدید یا دفع لخته‌های بزرگ
- افزایش درد، تورم یا قرمزی در محل پارگی یا برش جراحی
- درد شدید که با استراحت بهتر نمی‌شود یا رو به تشدید است
- دشواری در ادرار کردن یا دفع مدفوع
- از دست دادن کنترل مثانه یا روده
- بی‌حسی جدید یا شدید در ناحیه تناسلی
- ناتوانی در راه رفتن یا تحمل وزن بدن به دلیل درد شدید
حتما بخوانید: چه میزان افزایش وزن در بارداری طبیعی است؟
درد همراه با تب و ترشحات بدبو ممکن است نشانه عفونت باشد. همچنین، ناتوانی در راه رفتن یا درد شدید استخوانی نیازمند ارزیابی برای بررسی آسیب‌های مفصلی یا استخوانی است.
آیا درد لگن می‌تواند ماه‌ها یا سال‌ها بعد از زایمان ادامه داشته باشد؟
بله. بعضی از زنان مدت‌ها پس از تولد نوزاد همچنان درد لگن، کمردرد، درد هنگام رابطه جنسی یا علائم اختلال کف لگن را تجربه می‌کنند. بااین‌حال، گذشت زمان به این معنا نیست که دیگر نمی‌توان برای درمان اقدام کرد. فیزیوتراپی تخصصی، ارزیابی پزشکی و برنامه تمرینی متناسب با علت درد ممکن است حتی پس از گذشت چندین سال به بهبود علائم کمک کند. اگر درد بر خواب، حرکت، روابط جنسی یا مراقبت از کودک تأثیر گذاشته است، مراجعه به متخصص را به تعویق نیندازید.
نقش سلامت روان در درد لگن پس از زایمان
زایمان رویدادی مهم و گاهی دشوار از نظر جسمی و روانی است. تجربه زایمان، احساس امنیت، نحوه برخورد کادر درمان و فاصله میان انتظارات مادر و اتفاقات واقعی می‌توانند بر وضعیت روانی او تأثیر بگذارند. تجربه دشوار زایمان ممکن است با اضطراب، ناراحتی روانی یا نگرانی درباره درد همراه باشد. این موضوع به معنای خیالی بودن درد نیست؛ درد جسمی و فشار روانی می‌توانند بر یکدیگر تأثیر بگذارند. اگر خاطرات زایمان، اضطراب یا ناراحتی روانی همچنان آزاردهنده هستند، گفت‌وگو با پزشک یا روان‌شناس می‌تواند مفید باشد. در صورت تأثیر درد بر رابطه جنسی نیز کمک گرفتن از متخصص زنان، فیزیوتراپیست کف لگن یا متخصص سلامت جنسی می‌تواند به مدیریت مشکل کمک کند.
سخن آخر
درد لگن بعد از زایمان ممکن است به دلیل گرفتگی عضلات، کشیدگی رباط‌ها، آسیب دنبالچه، پارگی‌های زایمانی، تغییرات هورمونی یا اختلالات کف لگن ایجاد شود. بسیاری از این مشکلات با گذشت زمان و مراقبت مناسب بهبود پیدا می‌کنند، اما درد مداوم یا شدید نیازمند بررسی است. تنظیم فعالیت‌های روزانه، کنترل یبوست، استفاده صحیح از کمپرس سرد یا گرم و انجام تمرین‌های ملایم می‌تواند به روند بهبودی کمک کند. در صورت ادامه درد، مراجعه به پزشک و فیزیوتراپیست تخصصی کف لگن بهترین راه برای شناسایی علت و انتخاب درمان مناسب است.
مطالب مرتبط:
بهترین روش ها و غذاها برای افزایش وزن جنین در بارداری
15 دمنوش و چای گیاهی مفید و مضر در دوران بارداری
آیا نقایص مادرزادی در بارداری با لقاح مصنوعی (IVF) شایع تر است؟
دیدگاه ها