تغذیه شهودی یک مفهوم ساده است که به شما اجازه میدهد هر نوع غذایی را بدون ممنوعیت یا دردسر بخورید. برخلاف رژیمهای سنتی که برخی غذاها را محدود میکنند، در این روش غذاها دیگر بهصورت "خوب" یا "بد" دستهبندی نمیشوند. در تغذیه شهودی، شما به بدنتان گوش میدهید و آنچه برایتان مناسب و مفید است را انتخاب میکنید. ممکن است تصور کنید این سبک یعنی هر زمان که خواستید بدون هیچ محدودیتی غذا بخورید، اما واقعیت این است که تغذیه شهودی یعنی استفاده از توانایی طبیعی بدن برای تشخیص زمان گرسنگی و سیری.
با پیروی از این روش، دیگر نیازی به نگرانی درباره کاهش یا افزایش وزن برای رسیدن به ظاهری خاص نیست و هدف اصلی آن کمک به شماست تا روی غذاهایی تمرکز کنید که سلامت جسم و روانتان را بهبود میبخشند و احساس بهتری به شما میدهند. در این مقاله از سلام دنیا، به بررسی تغذیه شهودی چیست و اصول؛ مزایا ، معایب و روش رژیم تغذیه شهودی پرداختهایم.
تغذیه شهودی چیست؟
تغذیه شهودی (IE) بیشتر از اینکه یک برنامه غذایی باشد، یک روش یا رویکرد برای غذا خوردن است که بر اساس نیازهای درونی فرد شکل میگیرد؛ این نیازها میتوانند جسمی، عاطفی یا عوامل دیگری باشند که بر فرد تأثیر میگذارند. وقتی این نیازها را تشخیص دهید، ممکن است انتخابهای غذایی شما بر اساس آنها تعیین شود. چون این روش بر نیازهای فرد در همان لحظه تمرکز دارد، روی غذاهای خاص، مقدار کالری مورد نیاز یا حتی زمان خوردن غذا تمرکز نمیکند.
این روش هم به عنوان روشی برای کاهش وزن و هم به عنوان یک راهکار درمانی برای کسانی که الگوهای غذایی نامنظم دارند، استفاده شده است. اصطلاح "تغذیه شهودی" اولین بار در سال 1995 به عنوان عنوان کتابی که توسط متخصصان تغذیه به نامهای اولین تریبول و الیس رش نوشته شده بود، معرفی شد. اما پیش از آن، محققان مفهوم غذا خوردن بر اساس پاسخهای عاطفی را توصیف کرده بودند.
حتما بخوانید: تغذیه سالم چیست
تغذیه شهودی چه تاثیری بر روی بدن می گذارد؟
رژیم غذایی بدون گلوتن (IE) برخلاف رژیمهای غذایی محدود است که نیاز به کنترل دقیق و سختگیرانه دارند. بسیاری از رژیمهای تجاری به یک مدل تغذیه محدود پایبند هستند و برنامههای غذایی آنها شامل غذاهای خاص و یا وعدههای غذایی اندازهگیری شده است. اما رژیم بدون گلوتن بر نشانههای بدنی مانند احساس گرسنگی و سیری تمرکز میکند. این سیری و گرسنگی میتواند بهطور فیزیکی از معده خالی یا پر باشد، یا ممکن است ناشی از محرکهای عاطفی یا خارجی باشد.
رژیم بدون گلوتن انعطافپذیر است و هیچ محدودیتی در مورد نوع غذاها، مقدار مصرفی یا زمانهای خاص وعدههای غذایی ندارد. گاهی اوقات رژیم غذایی شهودی (IE) با این تعریف ساده معرفی میشود: یاد بگیریم زمانی غذا بخوریم که گرسنهایم و وقتی سیر شدیم، دست از غذا خوردن بکشیم. اما در دنیای امروزی، گرسنگی فیزیکی تنها دلیل ما برای خوردن نیست. اشتها و هوسهای ما مدام تحت تأثیر نشانههای مختلف قرار میگیرند؛ مثل نشانههای دیداری (مانند برنامههای آشپزی یا تبلیغات مواد غذایی)، نشانههای احساسی (مثل احساس غم، تنهایی، استرس یا حتی بیحوصلگی)، نشانههای بویایی (مثلاً بوی نان تازه پخته شده) یا نشانههای اجتماعی (مثل شامهای خانوادگی یا غذا خوردن با دوستان در رستوران).
هدف IE این است که دلیل واقعی حس «گرسنگی» را شناسایی کنیم و با آگاهی و نیت درست به آن پاسخ دهیم. وقتی در واکنش به محرکهایی غذا میخوریم که ریشه فیزیولوژیکی ندارند، ممکن است دچار احساساتی مثل از دست دادن کنترل، احساس گناه یا سرزنش خود شویم. تمرین کردن اصول IE میتواند به کاهش یا جلوگیری از این احساسات منفی کمک کند. خوردن شهودی، تمرینی برای مراقبت از خود است و به داشتن تصویر بدنی مثبت کمک میکند. کاهش وزن هدف اصلی رژیم غذایی شهودی (IE) نیست. با این حال، گاهی اوقات خوردن کالری اضافی به دلیل نشانههای احساسی رخ میدهد. بنابراین، اگر فرد یاد بگیرد که به طور مناسب به نشانههای احساسی که باعث غذا خوردن میشوند، واکنش نشان دهد، کاهش وزن ممکن است به طور طبیعی و بدون تلاش اضافی اتفاق بیفتد.
علائم گرسنگی فیزیکی:
- خستگی و سبکی سر
- تحریکپذیری
- سردرد
- غرغر کردن معده
- گرسنگی به تدریج شدت میگیرد
- هوس خاصی ندارید؛ هر نوع غذایی میتواند شما را سیر کند
حتما بخوانید: سبک زندگی سالم چیست
علائم گرسنگی عاطفی:
- معده آرام است
- میل به غذا به طور ناگهانی ایجاد میشود، مثلاً به دلیل احساساتی مانند خشم یا استرس، یا به خاطر نشانههای خارجی مانند دیدن تبلیغات تلویزیونی یا دیگر تبلیغات غذایی.
- هوسها معمولاً مربوط به یک نوع غذای خاص یا یک طعم مشخص هستند؛ مثلاً چیزی شور، شیرین، ترد، خامهای و مانند اینها.
- معمولاً بعد از خوردن، احساس گناه همراه آن است.
چگونه به طور شهودی غذا بخوریم؟
- رژیمهای غذایی را کنار بگذارید. دنبال کردن قوانین سختگیرانه درباره غذا معمولاً در بلندمدت کمکی به کاهش وزن نمیکند. اگر یک رژیم غذایی جواب ندهد یا نتوانید آن را ادامه دهید، ممکن است به سراغ یک رژیم جدیدتر بروید و دوباره از صفر شروع کنید. وقتی خودتان را از بعضی غذاها محروم میکنید، ممکن است بدنتان نتواند مواد مغذی لازم را دریافت کند تا به خوبی کار کند. علاوه بر این، برای بعضی افراد، رژیم گرفتن مکرر میتواند باعث بروز مشکلاتی مثل اختلال در غذا خوردن شود.
- وقتی گرسنه هستید، غذا بخورید. به بدنتان اعتماد کنید و اجازه دهید هر وقت احساس گرسنگی کردید، بدون احساس گناه غذا بخورید. سعی کنید از غذاهای مختلف استفاده کنید تا همه مواد مغذی لازم را دریافت کنید. گرسنگیتان را نادیده نگیرید، چون اگر خیلی گرسنه شوید، ممکن است بدون فکر هر چیزی که دم دستتان است بخورید، نه چیزی که واقعاً برایتان مفید است یا حالتان را خوب میکند. این کار میتواند باعث پرخوری هم بشود.
- به احساس سیری توجه کنید. وقتی در حال غذا خوردن هستید، هر چند وقت یکبار مکث کنید و ببینید بدنتان چه احساسی دارد. به طعم غذا دقت کنید و میزان گرسنگیتان را بسنجید تا متوجه شوید هنوز به غذا نیاز دارید یا نه. برای لذت بردن از غذا وقت بگذارید. وقتی احساس کردید که راضی و خوشحال هستید، این نشانهای است که به اندازه کافی غذا خوردهاید. سیری را تشخیص داده و به آن پاسخ دهید. همانطور که گرسنگی واقعی را میشناسید، یاد خواهید گرفت که بعد از غذا خوردن، میزان سیری مطلوب خود را نیز تشخیص دهید و با متوقف کردن خوردن به آن واکنش نشان دهید. این ممکن است نیاز به بررسیهای دورهای هنگام غذا خوردن داشته باشد؛ به این صورت که توجه کنید آیا از غذا لذت میبرید و به نقطهای رسیدهاید که واقعاً سیر شدهاید یا خیر.
- غذاهایی را انتخاب کنید که به شما حس خوبی میدهند. محروم کردن خود از بعضی غذاها ممکن است باعث شود بیشتر هوس آنها را بکنید و حتی بیش از حد بخورید. تغذیه شهودی یعنی غذاهایی را بخورید که هم برای سلامتیتان مفید باشند و هم طعم آنها را دوست داشته باشید. تعادل مهمترین نکته است. مثلاً خوردن یک تکه شکلات باعث نمیشود یکشبه وزنتان زیاد شود، اما اینکه چه غذاهایی و چطور در طول زمان میخورید، روی سلامتتان تاثیر خواهد داشت.
- به احساسات خود احترام بگذارید. خوردن غذا برای آرام کردن احساساتی مثل اضطراب، تنهایی، خشم یا بیحوصلگی، مشکلات واقعیتان را حل نمیکند. اگر دیدید که زیاد برای این دلیل غذا میخورید، بهتر است با یک مشاور یا روانشناس صحبت کنید تا به شما کمک کند با این احساسات کنار بیایید.
- گرسنگی را بپذیرید. به نشانههای گرسنگی فیزیکی توجه کنید و به آنها واکنش نشان دهید. این نشانهها همیشه در زمانهای مشخصی ظاهر نمیشوند، زیرا گرسنگی واقعی میتواند تحت تأثیر عواملی مانند تغییرات در فعالیت بدنی، کمبود خواب و غیره قرار گیرد. بنابراین، اگر گرسنه نیستید، خوردن وعدههای غذایی و میانوعدهها در ساعات مشخص هر روز ممکن است با اصول رژیم غذایی شهودی (IE) سازگار نباشد.
حتما بخوانید: نکات مهم یک رژیم غذایی سالم و اصولی
- از احساسات منفی نترسید. بپذیرید که احساسات منفی مانند استرس، عصبانیت و کسالت میآیند و میروند. یاد بگیرید که بدون استفاده از غذا با این احساسات روبهرو شوید؛ مثلاً با یک دوست صحبت کنید، پیادهروی کنید، دوش بگیرید، دعا کنید یا مدیتیشن کنید.
- صرف نظر از اندازه و توانایی، به بدن خود احترام بگذارید و آن را ارزشمند بدانید. داشتن یک تصویر منفی از خود میتواند باعث ایجاد رفتارهای خود تخریبی شود، در حالی که پرورش یک تصویر مثبت از خود میتواند به رفتارهای سالم منجر شود.
تفاوت تغذیه شهودی با تغذیه آگاهانه چیست؟
اگرچه این دو مفهوم اغلب به جای هم استفاده میشوند و بخشهایی از آنها با هم همپوشانی دارد، اما تفاوتهای مهمی بین تغذیه شهودی و تغذیه آگاهانه وجود دارد. تغذیه آگاهانه ریشه در فلسفه وسیعتر ذهنآگاهی دارد که قرنها در بسیاری از مذاهب به کار میرود. این نوع تغذیه بر تجربه خوردن در لحظه تمرکز دارد و با توجه کامل و بدون قضاوت همراه است.
برخی از نکات مهم در تغذیه آگاهانه عبارتاند از:
- توجه به کل فرآیند غذا خوردن، از جمله منشأ غذا، عناصر طبیعی مورد نیاز برای رشد آن، افرادی که غذا را از مزرعه تا فروشگاه یا رستوران منتقل کردهاند، نحوه و شخص تهیهکننده غذا.
- توجه به ظاهر، طعم، بو و احساسی که غذا هنگام خوردن در بدن ایجاد میکند.
- توجه به احساسی که بدن پس از خوردن غذا دارد.
- ابراز سپاسگزاری برای غذا قبل و/یا بعد از صرف آن.
- استفاده از تنفس عمیق یا مدیتیشن پیش از غذا برای آرام کردن ذهن و تمرکز بر غذای پیش رو.
- در نظر گرفتن تأثیر انتخابهای غذایی بر محیط زیست محلی و جهانی.
- در نظر گرفتن این موارد هنگام غذا خوردن میتواند به افزایش قدردانی، لذت و درک بهتر از غذا کمک کند.
تغذیه شهودی معمولاً مفاهیم تغذیه آگاهانه را در بر میگیرد، اما بیشتر روی پاسخ به سیگنالهای گرسنگی و سیری تمرکز دارد، تصویر مثبت از بدن را پرورش میدهد، دلایل غیرفیزیولوژیکی گرسنگی را بررسی میکند و فعالیت جسمانی را نیز در نظر میگیرد. برخلاف تغذیه آگاهانه، معمولاً شامل مدیتیشن یا ابراز سپاسگزاری نمیشود.
حتما بخوانید: محاسبه بی ام ای و علت چاقی شکم سیبی و گلابی شکل
تحقیقاتی که تاکنون انجام شده است:
تحقیقات در زمینه تغذیه شهودی (IE) در حال رشد است. کارآزماییهای کنترلشده کوچک و کوتاهمدت یا مطالعات مقطعی که از مفاهیم IE استفاده کردهاند، بهطور مداوم مزایای آن را برای رفاه روانی نشان دادهاند. به عنوان مثال، این تحقیقات کاهش افسردگی و اضطراب، افزایش رضایت از بدن، پذیرش خود و بهبود کیفیت زندگی را نشان دادهاند. مداخلات IE همچنین کاهش برخی رفتارهای نامطلوب مانند پرخوری و رژیمهای محدود غذایی را نشان دادهاند. تعدادی از مطالعات نیز به بهبود فشار خون و کاهش سطح کلسترول اشاره کردهاند. با این حال، کارآزماییهای تصادفی نتایج متفاوتی در مورد تاثیرات IE بر کاهش وزن یا کاهش شاخص توده بدنی (BMI) نشان دادهاند. بعضی از این تحقیقات هیچ تغییر وزنی را گزارش نکردهاند، در حالی که برخی دیگر کاهش وزن متوسطی را نشان دادهاند.
چگونه تغذیه شهودی را شروع کنیم؟
برای افرادی که رویکرد تغذیه شهودی را دنبال میکنند، معمولاً یک دوره یادگیری و تطبیق وجود دارد. درک تأثیر غذاها و عادات غذایی مختلف بر بدن و احساسات، به زمان نیاز دارد. کلیفورد توصیه میکند که به جای احساس گناه بابت «اشتباهات غذایی»، افراد با مهربانی و شفقت نسبت به خود رفتار کنند. او میگوید: «به جای سرزنش خود برای خوردن بیشتر از حد برنامهریزیشده، سعی کنید با نگاهی ملایم و کنجکاو از خود بپرسید: 'چگونه میتوانم تجربه غذایی بعدی را به شکلی متفاوت مدیریت کنم؟'» ماجومدار نیز توصیه میکند که افراد علاقهمند به تغذیه شهودی، درباره این فلسفه، اهداف و اصول آن مطالعه کنند.
وی همچنین پیشنهاد میکند که با یک متخصص تغذیه مشورت کنند تا اطلاعات لازم را دریافت کرده، راهکارهای عملی برای اجرای تغذیه شهودی بیاموزند و به خودآگاهی بیشتری در مورد عادات غذاییشان دست یابند. «همکاری با یک متخصص تغذیه میتواند بسیار مفید باشد، زیرا آنها میتوانند به افراد کمک کنند تا احساسات خود را بهتر بشناسند.» او ادامه میدهد: «اگر کسی احساسات منفی نسبت به غذا یا رژیمهای غذایی داشته باشد، صحبت کردن درباره آن میتواند به او کمک کند تا برخی از افکارش را مجدداً تنظیم کند.»
مزایای تغذیه شهودی چیست؟
ما هنوز به مطالعات بیشتری درباره تغذیه شهودی نیاز داریم، اما برخی تحقیقات نشان دادهاند که کسانی که به طور مداوم به روش شهودی غذا میخورند، ممکن است وزنشان خیلی کم نشود، اما معمولاً شاخص توده بدنی (BMI) پایینتری دارند و سلامت روان بهتری دارند. این روش ممکن است برای همه مناسب نباشد. برای بعضی بیماریها مثل دیابت و فشار خون بالا، ممکن است پزشک از شما بخواهد برخی غذاها را کمتر بخورید تا بیماریتان کنترل شود. اگر میخواهید تغذیه شهودی را امتحان کنید، بهتر است اول با پزشکتان مشورت کنید. اگر نمیدانید چطور به طور شهودی غذا خوردن را شروع کنید، میتوانید به یک متخصص تغذیه مراجعه کنید تا برنامه غذایی مناسب برای شما تهیه کند.
مشکلات بالقوه تغذیه شهودی
1. مدل تغذیه شهودی (IE) برای کاهش وزن طراحی نشده است. هدف این رویکرد ترویج یک تصویر مثبت از خود و تغییرات سبک زندگی سالم است. افرادی که به دنبال یک برنامه خاص برای کاهش وزن هستند، ممکن است این روش را ترجیح ندهند، زیرا در آن هیچ مقدار یا نوع خاصی از غذاها توصیه نمیشود و وزن بدن اندازهگیری نمیشود. با این حال، کاهش رفتارهایی مانند خوردن کنترلشده و خوردن احساسی میتواند به طور طبیعی برای برخی افراد منجر به کاهش وزن شود. اگر پزشک به فردی توصیه کرده باشد که برای بهبود شرایط پزشکی مانند پیشدیابت، فشار خون بالا یا کبد چرب، وزن خود را کاهش دهد، میتوان از رویکرد تغذیه شهودی همراه با یک برنامه غذایی کاهش وزن استفاده کرد. برای این نوع برنامهها، راهنمایی از یک متخصص تغذیه ثبتشده یا مربی سلامت دارای مجوز میتواند به ایجاد یک تصویر بدنی سالم و تعیین اهداف واقعبینانه در سبک زندگی کمک کند.
2. ترس از افزایش وزن یکی از نگرانیهای افراد است زمانی که میخواهند قوانین رژیم غذایی و غذاهای «ممنوعه» را کنار بگذارند. آنها ممکن است از اینکه دیگر محدودیتی برای مصرف این غذاها وجود ندارد، بترسند و احساس کنند که کنترل خود را از دست میدهند. در برخی موارد، کاهش محدودیتها میتواند باعث پرخوری یا انتخاب غذاهای کمارزش مانند نوشیدنیها یا غذاهای فرآوریشده با قند بالا شود. مشاوره با یک متخصص تغذیه ثبتشده که در زمینه مفاهیم تغذیه شهودی (IE) تجربه دارد، میتواند به فرد کمک کند تا سیگنالهای بدن خود را در مورد اینکه چه چیزی و چه مقدار بخورد، شناسایی کند و در نهایت غذاهایی را انتخاب کند که از سلامت و تندرستی او حمایت کند.
حتما بخوانید: اهمیت رژیم غذایی در سلامت بدن
3. ممکن است تغذیه شهودی (IE) بهتنهایی باعث بهبود پیامدهای سلامتی مربوط به افزایش وزن یا بیماریهای مزمن نشود. مفاهیم IE بر مراقبت از خود و داشتن نگرش مثبت نسبت به غذا تأکید دارند، که این موضوع ممکن است باعث تغییر در جهت الگوهای غذایی سالم شود، مانند: خوردن میوه و سبزیجات بیشتر، کاهش مصرف نوشیدنیها و غذاهای شیرین یا سرخشده، و کنار گذاشتن حذف وعدههای غذایی. اما این تغییرات الزامی نیستند. در این رویکرد، فرد در صورت تمایل میتواند فستفود یا نوشابه را انتخاب کند. بنابراین، تغذیه شهودی لزوماً به یک الگوی غذایی منجر نمیشود که از بیماریها پیشگیری کند یا افزایش وزن را معکوس نماید.
4. مفهوم تغذیه شهودی به اعتیاد غذایی ناشی از غذاهای «بسیار خوشطعم» که میتوانند منجر به هوسهای غذایی شوند، نمیپردازد. هوس غذا ممکن است از یک منبع نوروبیولوژیکی (عصبی-زیستی) ناشی شود که نه از گرسنگی جسمی است و نه از گرسنگی عاطفی. مفهوم اعتیاد به غذا بحثبرانگیز است، اما تحقیقات نشان میدهند که مغز میتواند در پاسخ به طعمهایی مانند چربی، نمک و شکر، به ویژه زمانی که این غذاها بیش از حد و به طور منظم مصرف شوند، مناطق پاداش مغز را فعال کند. برخی محققان این اثر را با داروهای اعتیادآوری مانند کوکائین و الکل مقایسه کردهاند. این غذاها معمولاً بسیار فرآوریشده، پرکالری و کممواد مغذی هستند. افراد ممکن است به دلیل تغییرات عصبی در مغز که پس از مصرف این غذاها ایجاد میشود (احساس آرامش یا لذت ناشی از آزاد شدن دوپامین)، هوسهای شدیدی برای آنها پیدا کنند. در چنین حالتی، اگر فرد به این نوع غذاها «اعتیاد» پیدا کرده باشد، تکیه بر تغذیه شهودی ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد
سوالات بیپاسخ
1. آیا مفاهیم IE میتوانند با ترویج رفتارهای سبک زندگی سالمتر، از شروع یا پیشرفت بیماریهای مزمن از جمله چاقی جلوگیری کنند؟
2. آیا انواع خاصی از افراد وجود دارند که رویکرد IE در مورد آنها بهترین نتیجه را بدهد (مثلاً افرادی که رژیمهای غذایی مزمن دارند، افرادی که دچار اختلالات خوردن هستند)؟
سخن آخر
تغذیه شهودی یک رویکرد جایگزین است که بهعنوان پاسخ به اثرات منفی سلامت روانی و جسمی ناشی از رژیمهای غذایی سنتی برای کاهش وزن توسعه یافته است. این رژیمها معمولاً شامل محدودیت عمدی و طولانیمدت غذا میشوند. در مقابل، در تغذیه شهودی (IE) به نشانههای درونی بدن اجازه داده میشود تا انتخابها و الگوهای غذایی فرد را هدایت کنند، نه یک برنامه غذایی مشخص یا قوانین تعیینشده. تحقیقات نشان دادهاند که تغذیه شهودی (IE) میتواند به بهبود سلامت روان، افزایش لذت در هنگام غذا خوردن و رضایت بیشتر از بدن کمک کند.
اما از سوی دیگر، تحقیقات نشان میدهند که اجازه دادن به خود برای خوردن همه نوع غذا بدون داشتن هیچگونه «قانون غذایی»، گاهی میتواند منجر به انتخاب غذاهای ناسالم شود؛ مخصوصاً غذاهایی که طعم قویتر و کالری بیشتری دارند. به همین دلیل، داشتن سطح مشخصی از خویشتنداری و اطلاعات پایه درباره تغذیه میتواند هنگام شروع یک برنامه IE مفید باشد، بهویژه اگر هدف فرد بهبود سلامت کلی و تندرستی باشد. با این حال، اگر خویشتنداری غذایی برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، ممکن است باعث شود فرد سیگنالهای طبیعی بدنش برای گرسنگی و سیری را نادیده بگیرد.
بنابراین، ترکیب روش تغذیه شهودی با آگاهی تغذیهای میتواند نتایج بهتری به همراه داشته باشد نسبت به زمانی که فقط یکی از این رویکردها بهتنهایی دنبال شود. همچنین ممکن است استفاده از استراتژیهای تغذیه شهودی (IE) به افزایش آگاهی فرد از نشانههای درونی بدن کمک کند، نه فقط احساس “سیری” در مقابل “گرسنگی”، بلکه توجه به این که بدن بعد از خوردن غذاهای سالم مانند میوهها و سبزیجات، در مقایسه با غذاهای میانوعده پرکالری و فرآوریشده، چه احساسی دارد. این آگاهی میتواند منجر به ایجاد الگوهای غذایی شود که باعث افزایش رفاه و سلامت فرد میشود.
مطالب مرتبط:
نمونه برنامه کامل رژیم مدیترانه ای 30 روزه
دیدگاه ها