حسادت یکی از احساسات پیچیده و قدرتمند انسانی است که میتواند بر روابط و رفتارهای ما تأثیرات قابل توجهی بگذارد. چه این حس به دلیل موفقیت های شغلی دوستان باشد یا ناامنی های شخصی در یک رابطه، تجربه حسادت میتواند افکار و تصمیمات ما را تحت تأثیر قرار دهد و گاهی باعث بروز رفتارهای غیرمنطقی شود. این احساس معمولاً با خشم، تلخی و احساس کمبود همراه است و شدت آن میتواند از یک ناراحتی کوچک تا بی اعتمادی و حتی خشونت فیزیکی متغیر باشد. در این مقاله از سلام دنیا به بررسی ماهیت و علائم حسادت چیست، عوامل ایجاد آن، انواع و راهکارهای مدیریت و درمان حسادت در روانشناسی پرداخته ایم.
ویژگی های و علائم حسادت چیست
اگرچه حسادت معمولاً به عنوان یک احساس منفی تلقی میشود، اما تجربه آن در یک رابطه نزدیک کاملاً طبیعی است. این احساس میتواند به شکل های مختلفی بروز کند. شما ممکن است حسادت مشکوک یا حسادت واکنشی را تجربه کنید.
- حسادت مشکوک بر اساس برداشت و تصور فرد است و اغلب با اعتماد به نفس پایین و احساس ناامنی همراه است.
- حسادت واکنشی بر اساس موقعیتهایی شکل میگیرد که واقعاً رابطه را تهدید میکنند و معمولاً با رفتارها یا موقعیت هایی مرتبط است که منجر به خیانت یا از بین رفتن اعتماد میشوند.
حتما بخوانید: حسادت چگونه می تواند به رشد و پیشرفت ما کمک کند؟
حسادت میتواند به سایر احساسات یا واکنشها منجر شود. دکتر نرئیدا گونزالس-بریوس، روانپزشک، توضیح میدهد که حسادت چگونه میتواند در روابط ظاهر شود:
- رفتار وسواسی
- انتقاد کردن
- ایراد گرفتن
- سرزنش کردن
- احساس بیاعتمادی
- محافظت بیش از حد یا شکاک بودن
- داشتن خلق زودگذر و عصبانیت سریع
- سوءاستفاده کلامی
عوارض حسادت (حسادت باعث چه بیماری میشود)
همان طور که اشاره شد، تجربه مقداری حسادت کاملاً طبیعی است و حتی میتواند مفید باشد. در میزان های سالم، حسادت میتواند به ما یادآوری کند که یک رابطه را گرامی بداریم یا به آن اولویت بدهیم. با این حال، میزان بالای حسادت میتواند کیفیت کلی یک رابطه را تحت تأثیر قرار دهد. وقتی حسادت را تجربه میکنید، ممکن است تغییراتی در بدن شما ایجاد شود. طبق نظر دکتر گونزالس-بریوس، علائم جسمی زیر ممکن است هنگام بروز حسادت مشاهده شوند:
- دلدرد
- سردرد
- درد قفسه سینه
- فشار خون بالا
- تپش قلب در مواقع اضطراب شدید
- افزایش یا کاهش وزن
- بی خوابی یا اختلالات خواب
- بی اشتهایی
- تضعیف سیستم ایمنی
حتما بخوانید: چگونه به خود باوری برسیم
حسادت گاهی اوقات بهطور ناگهانی ظاهر میشود، بهویژه در موقعیتهایی که ممکن است احساس تهدید کنیم. با این حال، این یک احساس است که میتواند به مرور زمان نیز در فرد شکل بگیرد و انباشته شود.
تشخیص حسادت (علائم حسادت)
تشخیص حسادت همیشه به آسانی آنچه تصور میکنید نیست. این احساس اغلب میتواند خود را پشت سایر احساسات پنهان کند، مانند ناامیدی، احساس ناامنی، ترس از ترک شدن، شرمندگی و کینه. وقتی چنین احساسی را تجربه میکنید، ممکن است چیزی به عزیزتان بگویید تا آنها بهتر بتوانند احساسات، نگرانیها یا ترسهای شما را درک کنند.
در برخی موارد دیگر، ممکن است واکنشی غیرمنطقی نشان دهید، مانند فریاد زدن، گرفتن تلفن آنها، مطرح کردن درخواستهای غیرمنطقی، سرزنش کردن، متهم کردن به چیزی که اتفاق نیفتاده، یا ترک کردن مکان با عصبانیت. حتی اگر تهدید واقعی وجود داشته باشد، حسادت میتواند به رفتارهای افراطی منجر شود، بهویژه اگر شما نسبت به خود یا رابطهتان احساس ناامنی داشته باشید. برای حفظ سلامت روان خود، لازم است راههای سالمی برای مدیریت حسادت پیدا کنید.
چه عواملی باعث حسادت میشوند؟ (ریشه حسادت در روانشناسی)
حسادت ناگهانی و بیدلیل ظاهر نمیشود. عوامل روانشناختی و اجتماعی-اقتصادی متعددی میتوانند به بروز این احساس کمک کنند. اغلب حسادت ناشی از ترسهای عمیق، ناامنیهای پنهان و فشارهای بیرونی است. ممکن است بسته به شخصیت و سبک دلبستگی خود، بیشتر مستعد تجربه این احساس باشید. سطح بالای وابستگی متقابل در یک رابطه نیز میتواند ریسک حسادت شما را افزایش دهد. شرایط متعددی میتوانند باعث بروز حسادت شوند. برخی از موقعیتهای رایج عبارتاند از:
- صرف وقت قابل توجه یک شریک با کسی که برای رابطه تهدیدآمیز به نظر میرسد
- به دنیا آمدن یک کودک جدید در خانواده یا توجه والدین به خواهر یا برادر دیگر به جای شما
- پیشرفت رقیبی مانند یک خواهر یا برادر یا همکار در محیط کار
حتما بخوانید: 21 مهارت توسعه فردی برای زندگی بهتر
ممکن است وقتی عزیزتان زمان زیادی را با یک دوست خاص میگذارند یا جلوی شما با یک همکار طولانی صحبت میکنند، حس حسادت پیدا کنید. همچنین ممکن است حسادت کنید وقتی شریک زندگی شما موفقیتهای شخص دیگری را میستاید اما موفقیتهای شما را نه، یا وقتی همکار شما ارتقا میگیرد اما شما نمیگیرید.
حسادت و سلامت روان
برخی از مشکلات و شرایط سلامت روان نیز میتوانند در بروز حسادت نقش داشته باشند. شرایطی که ممکن است با این احساس مرتبط باشند عبارتاند از:
- اختلالات اضطرابی
- مشکلات دلبستگی
- اختلال شخصیت مرزی (BPD)
- افسردگی
- اختلال وسواسی-جبری (OCD)
- پارانویا
- روانپریشی
- اسکیزوفرنی
اگر حسادت شدید و سایر علائمی که باعث ناراحتی یا اختلال در عملکرد روزمره شما میشوند را تجربه میکنید، مهم است که با پزشک یا متخصص سلامت روان مشورت کنید.
انواع حسادت در روانشناسی
اگرچه حسادت اشکال متعددی دارد، اما بهطور کلی میتوان آن را به دو دسته اصلی تقسیم کرد: حسادت طبیعی و حسادت غیرطبیعی. شش نوع اصلی حسادت که توسط دکتر گونزالس-بریوس توصیف شدهاند عبارتاند از:
- حسادت منطقی: وقتی شک واقعی و معقولی وجود دارد، به ویژه زمانی که عاشق شریک زندگی خود هستید و از دست دادن او را میترسید، حسادت منطقی میتواند رخ دهد.
- حسادت خانوادگی: این نوع حسادت معمولاً بین اعضای خانواده، مانند خواهر و برادرها، اتفاق میافتد. برای مثال، وقتی یک کودک جدید به دنیا میآید، ممکن است یک خواهر یا برادر حسادت کند، زیرا توجه والدین به کودک جدید معطوف میشود.
- حسادت مرضی: این نوع حسادت غیرمنطقی است. احساسات ناسالم ممکن است ناشی از یک اختلال روانی زمینهای مانند اختلال اضطرابی، اختلال وسواسی-جبری یا اسکیزوفرنی باشد. علائم حسادت مرضی میتواند شامل ناامنی شدید و همچنین تمایل به کنترل و دستکاری دیگران باشد.
- حسادت جنسی: زمانی که ترس از خیانت فیزیکی شریک وجود دارد، ممکن است فرد دچار شک و تردید شود.
- حسادت عاشقانه: این نوع حسادت ناشی از تهدید واقعی یا خیالی به یک رابطه عاشقانه است و منجر به افکار یا واکنشهای حسودانه میشود.
- حسادت قدرت: این نوع حسادت ریشه در ناامنی شخصی دارد. ممکن است نسبت به کسی که چیزی دارد که شما میخواهید، حسادت کنید. برای مثال، وقتی یک همکار ارتقا یا جایزهای دریافت میکند که شما آرزوی آن را دارید، ممکن است حسادت کنید.
حتما بخوانید: چرا هیچکس مرا دوست ندارد؟
مطالعات انجام شده بر روی روابط عاشقانه دگرجنسگرا نشان دادهاند که مردان تمایل دارند نسبت به تسلط شخص ثالث حسادت کنند و بیشتر نگران خیانت جنسی هستند، در حالی که زنان بیشتر نسبت به جذابیت شخص ثالث حسادت دارند و نگران خیانت عاطفی هستند.
حسادت در مقابل غبطه
حسادت و غبطه اغلب به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما معانی و ویژگیهای متفاوتی دارند. حسادت شامل ترس از این است که شخص ثالث رابطه را مختل کند، در حالی که حسد شامل تمایل به داشتن چیزی است که شخص دیگری دارد. با اینکه این دو احساس متمایزند، اما اشتراکاتی نیز دارند، به همین دلیل اغلب با هم اشتباه گرفته میشوند. هر دو میتوانند ریشه در احساسات ناامنی داشته باشند و حسادت میتواند باعث شود فرد نسبت به شخصی که او را رقیب میبیند، حسد بورزد. در حسادت، فرد ممکن است نسبت به رابطه خود احساس ناامنی کند، در حالی که حسد ممکن است شامل احساس ناامنی نسبت به خود فرد باشد.
ویژگیهای حسادت:
- ترس از اینکه کسی چیزی که شما دارید را بگیرد
- اغلب منجر به خشم و رنجش میشود
- ریشه در رقابت دارد
- ترس از از دست دادن چیزی که دارید
ویژگیهای غبطه:
- احساس اینکه شخص دیگری چیزی دارد که شما میخواهید
- اغلب باعث میشود فرد بخواهد تغییر کند
- ریشه در مقایسه دارد
- تمایل به داشتن چیزی که ندارید
درمان حسادت
حسادت یک احساس انسانی طبیعی است، اما حسادت غیرطبیعی میتواند شما یا دیگران را در معرض خطر قرار دهد. اگر حسادت مرضی تجربه میکنید، یعنی افکار، احساسات و رفتارهای شما غیرمنطقی، شدید یا وسواسی است، ممکن است نیاز به درمان داشته باشید. اگر شما به یک مشکل روانی زمینهای دیگر مانند اختلال اضطرابی، اختلال وسواسی-جبری یا اسکیزوفرنی مبتلا هستید، لازم است با یک متخصص سلامت روان مشورت کنید تا گزینههای درمانی متناسب با شرایط شما بررسی شود.
رایجترین گزینههای درمانی عبارتاند از:
- رواندرمانی: رواندرمانی میتواند در تغییر افکاری که به احساس حسادت دامن میزنند مفید باشد. دو نوع درمان که بهویژه مؤثر هستند عبارتاند از:
- رفتاردرمانی شناختی (CBT): تمرکز بر شناسایی افکار منفی که باعث حسادت میشوند
- درمان شناختی-تحلیلی (CAT): تمرکز بر الگوهای رابطه و نحوه ارتباط افراد با دیگران
حتما بخوانید: علت تنفر از خود چیست؟
تکنیکهای خاصی که میتوانند مفید باشند شامل بازسازی شناختی و چارچوببندی شناختی هستند. هر دو روش به تغییر نحوه نگاه شما به موقعیتها و روابط کمک میکنند. چارچوببندی تکنیکی است که میتوانید بهطور مستقل انجام دهید، اما بازسازی شناختی روشی رسمی و ساختاریافته است که توسط یک رواندرمانگر آموزشدیده هدایت میشود.
1. دارودرمانی
داروها نیز ممکن است برای مدیریت برخی از علائمی که با حسادت مرتبط هستند تجویز شوند، بهویژه اگر شما به شرایطی مانند اضطراب، افسردگی، اختلال دوقطبی یا اختلال شخصیت مرزی مبتلا باشید. برخی داروهای رایج شامل:
- ضد روانپریشیها
- داروهای ضد اضطراب
- مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs)
نوع درمان بسته به نوع حسادت و نحوه بروز آن متفاوت است. عدم درمان حسادت غیرطبیعی میتواند به بیاعتمادی، پارانویا یا سوءرفتار منجر شود.
2. مدیریت حسادت
اگر یاد نگیرید با حسادت کنار بیایید، این احساس میتواند روابط شما را تحت فشار قرار دهد یا آسیب بزند. اگر حسادت شما تأثیر منفی بر سلامت روان یا روابطتان دارد، باید از روشهای مقابلهای توصیه شده توسط دکتر گونزالس-بریوس استفاده کنید.
روشهای مقابلهای توصیه شده با حسادت
1. رویارویی با ترسها
حسادت میتواند ریشه در ناامنی یا تصویر ضعیف از خود داشته باشد، به همین دلیل مواجهه با ترسها بسیار اهمیت دارد. این ترسها میتوانند شامل ترس از از دست دادن شریک زندگی یا ترس از شکست باشند. هنگامی که این ترسها را شناسایی کنید، میتوانید آنها را پذیرفته و مدیریت کنید، زیرا اغلب علت اصلی حسادت هستند.
2. روشهای مقابلهای توصیه شده بررسی انتظارات خود
در هر رابطهای، ضروری است که انتظاری واقعبینانه درباره میزان زمانی که فرد میتواند با شما بگذراند، داشته باشید. اگر آنها قادر به برآورده کردن انتظارات شما نیستند، سعی کنید کسی را سرزنش نکنید. ببینید آیا میتوانید با هم همکاری کنید تا انتظارات منطقیتر و قابل دسترستری تعیین کنید.
حتما بخوانید: 8 عادت مضر و خطرناک که مغز شما را نابود می کنند
3. تمرین شکرگزاری
شکرگزاری میتواند ابزار قدرتمندی برای تغییر ذهنیت، خلق و خو و احساسات شما باشد. دکتر گونزالس-بریوس توصیه میکند که به همه زیباییهایی که زندگی به شما بخشیده است، یادآوری کنید و قدردان آنها باشید.
4. صریح و صادق بودن
روابط سالم بر پایه ارتباط قوی شکل میگیرند. اگر حسادت ایجاد شد، دکتر گونزالس-بریوس پیشنهاد میکند که گفتوگویی باز و صادقانه درباره احساسات خود داشته باشید. سعی کنید سوءتفاهمها را با مهربانی و اعتماد متقابل حل کنید.
5. تمرین ذهنآگاهی (Mindfulness)
احساسات منفی میتوانند سلامت جسمی و روانی شما را تحت تأثیر قرار دهند. وقتی حسادت یا احساس منفی دیگری مانند خشم یا کینه را تجربه میکنید، سعی کنید مدیتیشن و تمرینهای ذهنآگاهی انجام دهید. برای حفظ روابط سالم، لازم است احساسات خود را بیان کنید، انتظارات را مرور کنید و پایهای از اعتماد و تفاهم متقابل ایجاد نمایید. اگر حسادت تبدیل به مشکلی جدی شد، صحبت با یک متخصص سلامت روان میتواند کمککننده باشد.
نکات کلیدی
یادگیری شناسایی حسادت یک مهارت است. وقتی این احساس را تجربه میکنید، سعی کنید از یکی از روشهای مقابلهای متنوع استفاده کنید. درک کنید که حسادت به هیچ وجه بهانهای برای دستکاری یا سوءرفتار نیست. اگر روشهای مقابلهای کارآمد نبودند یا تهدید ایجادشده باعث اختلال در رابطه شد (چه واقعی باشد و چه خیالی)، ممکن است لازم باشد به مشاوره مراجعه کنید و مشکل را با یک میانجی مطرح کنید. ممکن است متوجه شوید که یک مشکل زمینهای در رابطه وجود دارد که نیاز به رسیدگی دارد.
سخن آخر
حسادت احساسی پیچیده و طبیعی در روابط انسانی است که اگر بهدرستی مدیریت نشود، میتواند سلامت روان و کیفیت ارتباطات ما را تحت تأثیر قرار دهد. شناخت انواع حسادت، عوامل مؤثر بر بروز آن و آگاهی از تفاوت آن با حسد به شما کمک میکند تا واکنشهای خود را بهتر درک کنید و از رفتارهای افراطی جلوگیری کنید. با تمرین مهارتهایی مانند شکرگزاری، گفتوگوی صادقانه، مواجهه با ترسها و استفاده از ذهن آگاهی میتوان حسادت را به شکلی سالم مدیریت کرد. در صورت شدت یافتن یا تأثیر منفی بر زندگی، مشورت با متخصص سلامت روان میتواند راهنماییهای کاربردی و مؤثری ارائه دهد.
مطالب مرتبط:
نشانه و عوارض مقایسه خود با دیگران چیست
تفاوت عصبانیت و اضطراب معمولی با اختلال اضطراب
چگونه بفهمیم که به تراپی نیاز داریم؟
دیدگاه ها